مركز اسناد انقلاب اسلامی به عنوان مؤسسه پژوهشی تاریخ انقلاب اسلامی ایران و به منظور جمع آوری اسناد و مدارك مربوط به نهضت امام خمینی (ره) جهت انجام تحقیقات مستند تاریخی و سندیت تدوین و نگارش تاریخ انقلاب شكوهمند اسلامی ایران در سال 1360 فعالیت خود را آغاز نمود. در این راستا تلاش زیادی صورت گرفت تا اسناد موجود مرتبط با تاریخ انقلاب اسلامی جمع آوری شود.
در سال 1367 حضرت امام خمینی (ره) در نامه ای به حجت الاسلام والمسلمین سید حمید روحانی رییس وقت مركز، ضمن قدردانی از تلاشهای ایشان و مجموعه همكاران وی، با ابراز عدم رضایت از انتشار تاریخ های غیرواقعی از طرف وابستگان به شرق و غرب، ضمن تشویق به نگارش تاریخی واقعی و مستند، پی گیری جدی تر در خصوص جمع آوری همه اسناد اعم از نوشته، صدا و تصویر را مورد تاكید قرار دادند. بر این اساس و از آن تاریخ عملا مركز اسناد انقلاب اسلامی به محلی برای جمع آوری و نگهداری كلیه اسناد انقلاب اسلامی ایران تبدیل شد.
تصویر متن نامه حضرت امام به حجت الاسلام والمسلمین سید حمید روحانی
در سال 1374 با پیشنهاد هیات امنای مركز ، حجت الاسلام و المسلمین روح الله حسینیان به عنوان رییس مركز اسناد انقلاب اسلامی از سوی مقام معظم رهبری منصوب گردید و تاكنون ایشان عهده دار این مسؤولیت می باشد. در سال 1375 و در پی درخواست رییس مركز از رهبر معظم انقلاب در خصوص همكاری همه جانبه ارگانهای ذیربط در جهت جمع آوری اسناد انقلاب اسلامی، معظم له در این خصوص دستور همكاری حداكثری صادر فرمودند.
تصویر متن دستور مقام معظم رهبری
هم اكنون در پی تلاش های صورت گرفته، آرشیو مركز اسناد انقلاب اسلامی با نزدیك به یك میلیون و هفتصد هزار برگ سند نوشتاری، شصت هزار قطعه عكس، دویست هزار قطعه نگاتیو، بیست و سه هزار ساعت صدا و پانزده هزار ساعت تصویر، آرشیوی بسیار غنی از اسناد انقلاب اسلامی را دارا می باشد. همه سیاستگذاری و تلاش مجموعه هم اكنون بر این متمركز شده است كه اطلاعات این اسناد هر چه بیشتر استخراج، بازیابی و در اختیار پژوهشگران تاریخ انقلاب اسلامی قرار گیرد.
آنچه در سیاستگذاری بلندمدت مركز مدنظر قرار گرفته تدوین و نگارش تاریخ انقلاب اسلامی می باشد بر این اساس تلاش فراوانی صورت می گیرد تا با استفاده از آرشیو اسناد مذكور و كتابخانه بزرگ تخصصی تاریخ معاصر ایران كه دارای حدود 40 هزار عنوان كتاب می باشد و در كنار آن آرشیو مطبوعات كه همه روزنامه های ایران از بدو پیدایش روزنامه نگاری در كشور تاكنون و همه مجلات منتشر شده در حوزه سیاست و تاریخ معاصر را دارا می باشد، فضای كاملا علمی جهت مطالعه و پژوهش برای محققان فراهم آید.
هم اكنون مركز در هر سال 72 اثر تدوینی و پژوهشی در زمینه تاریخ انقلاب اسلامی را اعلام و پس از بررسی درخواستهای پژوهشگران، این طرح ها را واگذار و پس از انجام هر پنج روز به صورت یك كتاب منتشر می نماید.
مركز اسناد انقلاب اسلامی علاوه بر معاونت خودكفایی كه هم اكنون جناب آقای علی رامندی عهده دار مسؤولیت آن می باشد و نیز معاونت اداری و مالی كه جناب آقای علی عرفاتی آنرا اداره می نماید، دارای چهار معاونت دیگر به شرح زیر است:
این معاونت، هم اكنون با مسئولیت آقای محمد شجااعیان فعالیت می كند. واحد تهیه و آرشیو این معاونت ، وظیفه تهیه سندهای جدید و آرشیو و نگهداری سندهای موجود را بر عهده دارد. اسناد جدید بر اساس نیازهای پژوهشی مركز تهیه می گردد. هم اكنون ورودی سند به مركز اسناد انقلاب اسلامی حدود هشتاد هزار برگ در سال می باشد. واحد سازماندهی اسناد هم وظیفه فهرست نویسی و استخراج اطلاعات اسناد را عهده دار می باشد. علاوه بر این دو واحد، این معاونت دارای دو واحد رایانه و اینترنت و كتابخانه می باشد.
واحد رایانه و اینترنت، مسوولیت مدیریت و پشتیبانی سایت اینترنتی مركز اسناد انقلاب اسلامی، پشتیبانی شبكه های رایانه ای موجود در مركز، استخراج اسناد اینترنتی و انجام امور رایانه ای ازقبیل اسكن سند، تصویر، نگاتیو و ... را بر عهده دارد. واحد كتابخانه نیز كه توضیح آن پیش از این آمد، ضمن آنكه آرشیو مطبوعات هم در این واحد قرار دارد.
این معاونت كه ركن اصلی تحقیق و پژوهش مركز می باشد، هم اكنون توسط جناب آقای دكتر اكبر اشرفی مدیریت می شود. این معاونت با همكاری كارشناسان با تجربه و صاحب اثر در تاریخ انقلاب اسلامی، هر سال 72 موضوع تدوینی و پژوهشی را به عنوان موضوعات نهایی جهت انجام، اعلام عمومی می نماید و پژوهشگران علاقمند به تالیف این موضوعات با مراجعه به این معاونت و ارائه طرح تحقیق خود در صورت پذیرفته شدن تحت نظر و راهنمایی كارشناسان این معاونت به تالیف كتاب در موضوع انتخاب شده می پردازند.
پژوهشهای به پایان رسیده در معاونت پژوهشی مركز به صورت كتاب توسط معاونت انتشارات مركز كه هم اكنون مدیریت آن بر عهده آقای مهدی رمضانی است، منتشر می گردد. كلیه مراحل چاپ آن از حروفچینی و ویراستاری و طراحی تا لیتوگرافی و چاپ و توزیع، همه در این معاونت و داخل مجموعه مركز صورت می گیرد.
معاونت انتشارات مركز اسناد انقلاب اسلامی با چاپ هر پنج روز یك كتاب هم اكنون یكی از پركارترین ناشران كشور محسوب می شود و طی چند سال گذشته چندین بار به عنوان ناشر برگزیده كشور شناخته شده است.
تصویر لوح تقدیر هفدهمین نمایشگاه بین المللی كتاب تهران
این معاونت هم اكنون به مدیریت جناب آقای مرتضی میردار مشغول فعالیت است. شناسایی و مصاحبه با كسانی كه به گونه ای در فرایند انقلاب اسلامی فعالیت داشته اند یا اطلاعات ثبت نشده ای از تاریخ نهضت امام خمینی(ره) دارند، مهمترین وظیفه این بخش محسوب می شود. تاكنون نزدیك به بیست هزار ساعت مصاحبه توسط همكاران این بخش تهیه شده است كه عمده شخصیتهای مهم و تاثیرگذار در انقلاب اسلامی را شامل می شود؛ ولی از آنجا كه انقلاب شكوهمند اسلامی ایران به لحاظ وسعت، گستردگی وصف ناشدنی دارد هنوز هستند افرادی كه خاطرات بسیار ارزشمند در حافظه خویش دارند. این بخش در حال شناسایی و انجام مصاحبه با این بزرگواران می باشد.
عالی ترین مرجع سیاستگذاری مركز اسناد انقلاب اسلامی هیات امنای آن می باشد كه اسامی اعضای آن عبارتند از آقایان: حجت الاسلام والمسلمین مصطفی پورمحمدی(رئیس هیات امنا) ،حجت الاسلام سید حمید روحانی و حجت الاسلام روح الله حسینیان