مرکز اسناد انقلاب اسلامی به عنوان مؤسسه پژوهشی تاریخ انقلاب اسلامی ایران و به منظور جمع آوری اسناد و مدارک مربوط به نهضت امام خمینی (ره) جهت انجام تحقیقات مستند تاریخی و سندیت تدوین و نگارش تاریخ انقلاب شکوهمند اسلامی ایران در سال 1360 فعالیت خود را آغاز نمود. در این راستا تلاش زیادی صورت گرفت تا اسناد موجود مرتبط با تاریخ انقلاب اسلامی جمع آوری شود.
در سال 1367 حضرت امام خمینی (ره) در نامه ای به حجت الاسلام والمسلمین سید حمید روحانی رییس وقت مرکز، ضمن قدردانی از تلاشهای ایشان و مجموعه همکاران وی، با ابراز عدم رضایت از انتشار تاریخ های غیرواقعی از طرف وابستگان به شرق و غرب، ضمن تشویق به نگارش تاریخی واقعی و مستند، پی گیری جدی تر در خصوص جمع آوری همه اسناد اعم از نوشته، صدا و تصویر را مورد تاکید قرار دادند. بر این اساس و از آن تاریخ عملا مرکز اسناد انقلاب اسلامی به محلی برای جمع آوری و نگهداری کلیه اسناد انقلاب اسلامی ایران تبدیل شد.
تصویر متن نامه حضرت امام به حجت الاسلام والمسلمین سید حمید روحانی
در سال 1374 با پیشنهاد هیات امنای مرکز ، حجت الاسلام و المسلمین روح الله حسینیان به عنوان رییس مرکز اسناد انقلاب اسلامی از سوی مقام معظم رهبری منصوب گردید و تاکنون ایشان عهده دار این مسؤولیت می باشد. در سال 1375 و در پی درخواست رییس مرکز از رهبر معظم انقلاب در خصوص همکاری همه جانبه ارگانهای ذیربط در جهت جمع آوری اسناد انقلاب اسلامی، معظم له در این خصوص دستور همکاری حداکثری صادر فرمودند.
تصویر متن دستور مقام معظم رهبری
هم اکنون در پی تلاش های صورت گرفته، آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی با نزدیک به یک میلیون و هفتصد هزار برگ سند نوشتاری، شصت هزار قطعه عکس، دویست هزار قطعه نگاتیو، بیست و سه هزار ساعت صدا و پانزده هزار ساعت تصویر، آرشیوی بسیار غنی از اسناد انقلاب اسلامی را دارا می باشد. همه سیاستگذاری و تلاش مجموعه هم اکنون بر این متمرکز شده است که اطلاعات این اسناد هر چه بیشتر استخراج، بازیابی و در اختیار پژوهشگران تاریخ انقلاب اسلامی قرار گیرد.
آنچه در سیاستگذاری بلندمدت مرکز مدنظر قرار گرفته تدوین و نگارش تاریخ انقلاب اسلامی می باشد بر این اساس تلاش فراوانی صورت می گیرد تا با استفاده از آرشیو اسناد مذکور و کتابخانه بزرگ تخصصی تاریخ معاصر ایران که دارای حدود 40 هزار عنوان کتاب می باشد و در کنار آن آرشیو مطبوعات که همه روزنامه های ایران از بدو پیدایش روزنامه نگاری در کشور تاکنون و همه مجلات منتشر شده در حوزه سیاست و تاریخ معاصر را دارا می باشد، فضای کاملا علمی جهت مطالعه و پژوهش برای محققان فراهم آید.
هم اکنون مرکز در هر سال 72 اثر تدوینی و پژوهشی در زمینه تاریخ انقلاب اسلامی را اعلام و پس از بررسی درخواستهای پژوهشگران، این طرح ها را واگذار و پس از انجام هر پنج روز به صورت یک کتاب منتشر می نماید.
مرکز اسناد انقلاب اسلامی علاوه بر معاونت خودکفایی که هم اکنون جناب آقای علی رامندی عهده دار مسؤولیت آن می باشد و نیز معاونت اداری و مالی که جناب آقای علی عرفاتی آنرا اداره می نماید، دارای چهار معاونت دیگر به شرح زیر است:
این معاونت، هم اکنون با مسئولیت آقای محمد شجااعیان فعالیت می کند. واحد تهیه و آرشیو این معاونت ، وظیفه تهیه سندهای جدید و آرشیو و نگهداری سندهای موجود را بر عهده دارد. اسناد جدید بر اساس نیازهای پژوهشی مرکز تهیه می گردد. هم اکنون ورودی سند به مرکز اسناد انقلاب اسلامی حدود هشتاد هزار برگ در سال می باشد. واحد سازماندهی اسناد هم وظیفه فهرست نویسی و استخراج اطلاعات اسناد را عهده دار می باشد. علاوه بر این دو واحد، این معاونت دارای دو واحد رایانه و اینترنت و کتابخانه می باشد.
واحد رایانه و اینترنت، مسوولیت مدیریت و پشتیبانی سایت اینترنتی مرکز اسناد انقلاب اسلامی، پشتیبانی شبکه های رایانه ای موجود در مرکز، استخراج اسناد اینترنتی و انجام امور رایانه ای ازقبیل اسکن سند، تصویر، نگاتیو و ... را بر عهده دارد. واحد کتابخانه نیز که توضیح آن پیش از این آمد، ضمن آنکه آرشیو مطبوعات هم در این واحد قرار دارد.
این معاونت که رکن اصلی تحقیق و پژوهش مرکز می باشد، هم اکنون توسط جناب آقای دکتر اکبر اشرفی مدیریت می شود. این معاونت با همکاری کارشناسان با تجربه و صاحب اثر در تاریخ انقلاب اسلامی، هر سال 72 موضوع تدوینی و پژوهشی را به عنوان موضوعات نهایی جهت انجام، اعلام عمومی می نماید و پژوهشگران علاقمند به تالیف این موضوعات با مراجعه به این معاونت و ارائه طرح تحقیق خود در صورت پذیرفته شدن تحت نظر و راهنمایی کارشناسان این معاونت به تالیف کتاب در موضوع انتخاب شده می پردازند.
پژوهشهای به پایان رسیده در معاونت پژوهشی مرکز به صورت کتاب توسط معاونت انتشارات مرکز که هم اکنون مدیریت آن بر عهده آقای مهدی رمضانی است، منتشر می گردد. کلیه مراحل چاپ آن از حروفچینی و ویراستاری و طراحی تا لیتوگرافی و چاپ و توزیع، همه در این معاونت و داخل مجموعه مرکز صورت می گیرد.
معاونت انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی با چاپ هر پنج روز یک کتاب هم اکنون یکی از پرکارترین ناشران کشور محسوب می شود و طی چند سال گذشته چندین بار به عنوان ناشر برگزیده کشور شناخته شده است.
تصویر لوح تقدیر هفدهمین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران
این معاونت هم اکنون به مدیریت جناب آقای مرتضی میردار مشغول فعالیت است. شناسایی و مصاحبه با کسانی که به گونه ای در فرایند انقلاب اسلامی فعالیت داشته اند یا اطلاعات ثبت نشده ای از تاریخ نهضت امام خمینی(ره) دارند، مهمترین وظیفه این بخش محسوب می شود. تاکنون نزدیک به بیست هزار ساعت مصاحبه توسط همکاران این بخش تهیه شده است که عمده شخصیتهای مهم و تاثیرگذار در انقلاب اسلامی را شامل می شود؛ ولی از آنجا که انقلاب شکوهمند اسلامی ایران به لحاظ وسعت، گستردگی وصف ناشدنی دارد هنوز هستند افرادی که خاطرات بسیار ارزشمند در حافظه خویش دارند. این بخش در حال شناسایی و انجام مصاحبه با این بزرگواران می باشد.
عالی ترین مرجع سیاستگذاری مرکز اسناد انقلاب اسلامی هیات امنای آن می باشد که اسامی اعضای آن عبارتند از آقایان: حجت الاسلام والمسلمین مصطفی پورمحمدی(رئیس هیات امنا) ،حجت الاسلام سید حمید روحانی و حجت الاسلام روح الله حسینیان