معرفی کتاب:

شکل‌گیری ساواک به‌عنوان گامی در جهت تحکیم پایه‌های حکومت پهلوی، از جمله مباحثی است که می‌توان براساس آن مقوله‌ی «امنیت و چالش‌های پیش روی حکومت پهلوی» را طی دو دهه‌ی آخر عمر آن حکومت مورد تجزیه و تحلیل قرار داد. یکی از جنبه‌های این مبحث، تلاش ساواک برای درهم شکستن مقاومت مخالفان و در بسیاری از موارد حذف فیزیکی آنها با استفاده از روش‌های خشن و آزاردهنده است. بهره‌گیری بازجوهای ساواک از روش‌های مختلف برای آزار جسمی و روحی متهمان و گرفتن اعتراف از آنها، عموماً با عنوان «شکنجه» شناخته می‌شود. شکنجه فرآیندی دوسویه است که در یک سوی آن انسانی در بند و بی‌دفاع و معمولاً آرمانخواه قرار گرفته و در سوی دیگر مأموری خشن و مطیعِ مقررات که جز به گرفتن نتیجه از کارش ـ یعنی اعتراف‌گرفتن از متهم‌ ـ به چیزی نمی‌اندیشد و در به‌کارگیری ابزارها و روش‌های مختلف برای آزار متهم، محدودیتی در کار خود نمی‌بیند. در پژوهش حاضر روند شکل‌گیری ساواک و موضوع شکنجه در مقاطع زمانی مختلف فعالیت آن سازمان، براساس اسناد موجود در آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی و خاطرات مستند، مورد بررسی قرار گرفته است. در بررسی موضوع شکنجه، استفاده از اسناد در اولویت قرار گرفته و خلأ موجود در اسناد با کمک منابع و مآخذ معتبر رفع شده است. سعی بر آن بوده که در ارتباط با اطلاعات موجود در اسناد، نمونه‌هایی از خاطرات کسانی که مورد شکنجه واقع شده‌اند و نیز از گزارش‌هایی که از طرق مختلف به ناظران خارجی تسلیم شده و در منابع آنها به چاپ رسیده، استفاده شود. در مورد مقطع زمانی تأسیس ساواک تا اواخر دهه‌ی چهل که در اسناد کمتر مورد توجه قرار گرفته، از منابع و مآخذ معتبر استفاده شده است. پژوهش حاضر در دو بخش تنظیم شده است: بخش اول مدخل پژوهشی و بخش دوم اسناد. مدخل پژوهشی به چهار فصل تقسیم شده است: فصل اول با عنوان امنیت داخلی پیش از تأسیس ساواک، نگاهی گذرا به مقوله‌ی امنیت داخلی از دوره‌ی رضاشاه تا کودتای 28 مرداد دارد و نیز شکنجه در دوره‌ی حاکمیت فرمانداری نظامی را بررسی می‌کند. در فصل دوم قانون تشکیل ساواک، نقش سیا و موساد در شکل‌گیری و تداوم فعالیت ساواک از جنبه‌های مختلف بررسی شده است. در فصل سوم با عنوان ساختار و تشکیلات ساواک، به ساختار کلی ساواک از نظر سازمان داخلی آن، جایگاه ساواک در تشکیلات دولتی و نفوذ آن در ادارات و نهادهای دولتی پرداخته شده است. در ادامه‌ی همین بخش، وظایف، اختیارات و نحوه‌ی فعالیت اداره کل اول، اداره کل دوم، اداره کل سوم و بخش‌ها و ادارات تابعه‌ی آن و تغییر و تحولات هرکدام بررسی شده است. فصل چهارم با عنوان شکنجه در ساواک، بیشترین حجم مدخل پژوهشی را در برگرفته است. در این فصل شکنجه در دوران ریاست بختیار، بازجویی و شکنجه در دوران ریاست پاکروان و مقایسه‌ی آن با دوره‌ی پیشین و نیز تغییر و تحولات صورت گرفته در بازجویی و شکنجه‌ی متهمان از آغاز ریاست نصیری بر ساواک تا تشکیل کمیته‌ی اوین بررسی شده است. در ادامه‌ی این فصل شکنجه در کمیته‌ی اوین و کمیته‌ی قزل‌قلعه، زمینه‌ها و چگونگی شکل‌گیری کمیته‌ی مشترک ضدخرابکاری، شیوه‌ی فعالیت کمیته‌ی مشترک، نقش و جایگاه بازجوها و سربازجوها در تشکیلات کمیته‌ی مشترک و در چرخه‌ی کار آن کمیته بررسی شده است و چند تن از بازجوهای معروف معرفی شده‌اند. روش‌ها و ابزارهای شکنجه در کمیته‌ی مشترک و تشریح نمونه‌هایی از شکنجه‌های اعمال شده در آن کمیته از دیگر مباحث این فصل است. در بخش اسناد گزیده‌ای از اسناد مربوط به ساختار و تشکیلات ساواک، اعزام مأموران ساواک به آمریکا و اسرائیل برای طی دوره‌های آموزشی در سازمان سیا و موساد، سلسله مراتب ساواک و تغییر و تحولات داخلی آن سازمان، شیوه‌های بازجویی، روش‌های مختلف شکنجه و ابزارهای مورد استفاده در شکنجه، شکل‌گیری کمیته‌ی مشترک و نحوه‌ی عملکرد واحدهای تابعه‌ی آن و مستنداتی از افراد شکنجه شده، قرار گرفته است. تمامی اسناد از آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی انتخاب شده است. در استخراج و گزینش اسناد سعی شده است اسنادی که بیشترین حجم اطلاعات در مورد موضوع را دارند، انتخاب شوند.