معرفی کتاب:
روشن ساختن زوایای گوناگون فعالیت مؤسسهی حسینیهی ارشاد ازآن رو حایز اهمیت است که به عنوان یکی از پایگاههای فکری انقلاب اسلامی ایران به شمار میآید و نقش مهمی در شکلگیری ذهنیت جوانان مسلمان ایرانی در فعالیتهای انقلابی داشته است. حضور مستمر و فعالانهی دو متفکر بزرگ معاصر ایرانی، استاد مرتضی مطهری و دکتر علی شریعتی، در حسینیهی ارشاد علاوه بر آنکه نقش تعیینکنندهای در هدایت نسل جوان به سمت مبادی تفکر اسلامی داشته، سهم عمده و اثرگذاری در حیات علمی و اجتماعی آن دو نیز به شمار میآید. از این رو واکاوی تاریخچه فعالیتهای صورت گرفته در حسینیهی ارشاد میتواند تا حد زیادی نیز روشنگر جنبههایی از حیات این دو تن باشد.
پژوهش حاضر به منظور بررسی عملکرد این مؤسسه طی سالهای دهه 1340 و اوایل دههی 1350 ش صورت گرفته است. این مهم با تدوین و آماده سازی اسنادی میسر میگردد که ساواک از آغاز تأسیس حسینیهی ارشاد از فعالیت آن تهیه کرده است. اسناد مذکور حاوی اطلاعات متنوعی از فعالیتهای مختلف این مؤسسه است و در تبیین مسائلی چون امورجاری حسینیهی ارشاد، فعالان و نحوهی عملکرد آنان در این مؤسسه، محتوای مباحث مطرح شده در خلال سخنرانیها، انعکاس عملکرد مؤسسه در میان قشرهای مختلف مردم و رابطهی نهادهای مذهبی کشور و حسینیهی ارشاد بسیار راهگشا است.
بخش گزیدهی اسناد حسینیهی ارشاد در برگیرندهی گزارشهای مأموران ساواک است که در زمان وقوع رویدادها تهیه و در پروندهای با نام حسینیهی ارشاد ضبط شده است. نسخهای از این اسناد پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در اختیار مرکز اسناد انقلاب اسلامی قرار گرفته است و به دلیل تهیه شدن آن از سوی مهمترین سازمان امنیتی کشور (ساواک) حایز اهمیت فراوان است.
اسناد انتخاب شده برای درج در مجموعهی حاضر از میان پروندهی مربوط به حسینیهی ارشاد انتخاب گردیده است که مراحل آماده سازی آن بدین شرح است:
1. مطالعه و بررسی تمام اسناد مربوط به حسینیه ارشاد؛
2. گزینش اسناد مهم این مجموعه بر اساس معیارهایی چون محتوای سند و جامعیت؛
3. مرتب شدن اسناد انتخابی با توجه به اساس معیارهایی چون محتوای سند و جامعیت؛
4. بازنویسی علمی اسنادی که به صورت زیر انجام شده است:
الف) انتخاب عنوان برای هر سند؛
ب) تصحیح نواقص مربوط به فرمهای چاپی برگهای اسناد که شامل مواردی چون تاریخ گزارش، تاریخ واقعه، منبع، گیرنده و غیره میباشد؛
پ) توضیح برخی ابهامات در پاورقی هر سند؛
ت) بازنویسی تمام مطالب ذیل هر سند شامل امضا، مهر، بایگانی و تاریخ در قسمت پایین سند.
در تنظیم بخش علمی و پژوهشی نوشتار حاضر علاوه بر اطلاعات برگرفته از اسناد، اطلاعات تکمیلی دیگری نیز از خلال کتابهای خاطرات، مصاحبهها و مقالههای مندرج در مجلات و روزنامهها نیز استخراج گردید و در تدوین این بخش مورد استفاده قرارگرفت. در فصول پنجگانه مدخل پژوهشی تلاش گردیده است تا ضمن ارائهی نمایی کلی از تاریخچهی حسینیهی ارشاد مهمترین جریانها و فعالیتهای آن نشان داده شود.
در فصل اول زمینههای شکلگیری مؤسسه، بانیان آن، نحوهی ساخت و بخشهای فعال آن معرفی شده است.
فصل دوم به بررسی حضور استاد مطهری در حسینیهی ارشاد اختصاص دارد و به سؤالاتی چون جایگاه شهید مطهری در حسینیهی ارشاد و علل و نتایج خروج ایشان از مؤسسه پاسخ داده شده است.
فصل سوم به بررسی چگونگی حضور دکتر شریعتی در حسینیهی ارشاد میپردازد.
فصل چهارم با عنوان «مخالفان حسینیهی ارشاد» با دستهبندی این مخالفتها به بررسی علل این مخالفتها پرداخته و در فصل آخر سرانجام کار حسینیهی ارشاد و نحوهی تعطیلی این مرکز بررسی میشود.