حوزه علميه قم در سال 1301 توسط آيت ا... حاج شيخ عبدالکريم حائري يزدي تاسيس شد و به خواست خدا چنان برکت و عظمتي يافت که طي مدت کوتاهي کانون اسلام خواهي و مبارزه عليه استعمار و استکبار و استبداد و باعث احياي مجدد قرآن و مکتب اسلام گرديد .
آيت ا... شيخ عبدالکريم حائري يزدي در 1276 ه . ق در " مهرجرد " از توابع يزد متولد شد. در 6 سالگي پدر خود را از دست داد و تحت سرپرستي مادرش قرار گرفت . پس از تحصيلات مقدماتي در اردکان و يزد جهت تحصيل و تکميل علوم ديني به کربلا و سپس به سامرا و نجف مهاجرت کردند . ايشان پس از 37 سال اقامت در کربلا ، سامره و نجف به اراک آمده و حدود 8 سال به تربيت طلاب و تشکيل حوزه مشغول شدند.
پس از اين دوران به سال 1340 قمري مطابق با سوم فروردين 1301 شمسي به قصد زيارت حضرت معصومه (س) به قم حرکت کردند و همين سفر بود که مرحله تازه اي در تاريخ پرشکوه شيعه را رقم زد، چرا که ايشان با اصرار علما و مردم قم خصوصا حاج شيخ محمدتقي بافقي و پس از استخاره با قرآن تصميم به اقامت در شهر قم و تاسيس حوزه علميه اين شهر گرفتند . حوزه علميه اي که در عصر خفقان رضا خاني مردان روحاني بزرگي را گرد شمع وجودي آيت ا... حائري يزدي پرورش داد به نحوي که شاگردان ايشان بالغ بر 600 نفر شدند.
در اين ميان تقدير الهي چنين بود که بزرگترين احياگر اسلام ناب، حضرت امام خميني (ره) ، از اين حوزه برخاسته و دست به قيامي الهي بزنند و نهضت عظيم اسلامي به رهبري روحانيت مبارز شيعي را ايجاد کنند.
حوزه علميه قم از زمان تاسيس تاکنون مرکز اصلي مبارزه و انديشه مترقي اسلام در عصر حاضر بوده است.
مقاله مرتبط:
گزارشی از روند شکل گیری حوزه علمیه قم