فتح‌الله کشاورز گفت:تاکنون اسامی‌شهدای نهضت جنگل احصا نشده است؛ از این رو برای رسیدن به آماری دقیق برای کشف تعداد شهدای این نهضت بایستی به وقایع اتفاق افتاده از ابتدای این نهضت توجه داشت.

به گزارش خبرنگار فارس، فتح‌الله کشاورز محقق تاریخ معاصر ایران در همایش بزرگداشت هشتاد و چهارمین سالروز شهادت میرزا کوچک‌خان جنگلی به شهدای نهضت جنگل پرداخت و گفت:
هنوز معلم نیست در نهضت جنگل چند نفر شهید شده‌اند. تاکنون اسامی آنها احصا نشده است. از این رو برای رسیدن به آماری دقیق برای کشف تعداد شهدای این نهضت بایستی به وقایع اتفاق افتاده از ابتدای این نهضت توجه داشت.
وی افزود:‌ میرزا قبل از اولین درگیری با قوای قزاق روس یاران خود را جمع کرد و خطرات و ناملایمات این نهضت را یادآور شده و به آنان گفت هر کس مایل نیست می‌تواند منطقه را ترک کند.
او و قوای تحت رهبری‌اش در سه فرسخی ماسوله در «ماکلوان» با قوای قزاق درگیر شده و نه نفرشان به شهادت رسیدند.
وی افزود: اوایل نهضت جنگل افراد عضو این نهضت به دقت گزینش می‌شدند و از این افراد آمار و اسامی دقیقی در دست است. در واقع اسامی و تعداد اولین شهدای این نهضت بر ما آشکار است. ولی در ادامه نهضت تعداد جنگلی‌ها بر ما مبهم می‌شود.
وی گفت: اتفاق بعدی جنگ ماسوله است که جنگلی‌ها با 4 هزار قزاق روس، 700 قزاق ایرانی و نیروهایی از سمت گیلان مواجه شدند. در واقع در این جنگ از سه سمت در محاصره بودند. در این نبرد افراد بسیاری نیز شهید شدند. که از آن میان می‌توان به عنایت‌الله خواهرزاده میرزا اشاره کرد. ( در این جنگ11 نفر از افراد نهضت جنگل به شهادت رسیدند)
کشاورز به جنگ‌هایی که مفاخرالدوله، امین‌الدوله و ضرغام السطنه با افراد نهضت جنگل به راه انداختند اشاره و تصریح کرد:واقعه مهم نهضت جنگل جنگ "منجیل" است. دراین جنگ تعداد زیادی از جنگلی‌ها شهید شدند. این جنگ با دخالت مستقیم انگلیس و ارائه اطلاعات مخفیانه از جانب روس‌ها هدایت شد. همچنین افراد نهضت جنگل در واقعه حمله به پادگان انگلیسی رشت متحمل تلفاتی شدند و افراد زیادی شهید شدند.
این محقق به عزم جدی وثوق‌الدوله برای براندازی نهضت جنگل اشاره و تصریح کرد: وثوق الدوله با تطمیع حاج‌ احمد کسمایی (نفردوم نهضت جنگل) او را وادار به تسلیم کرد. این تسلیم تزلزل زیادی در نهضت به راه انداخت. میرزا برای جلوگیری از این تزلزل تصمیم‌ گرفت به نیروهای دکتر حشمت ملحق شود.
متاسفانه دکتر حشمت هم در اردیبهشت 1298 با دریافت‌قرآنی مهر شده و امان‌نامه با 270 نفر از یارانش تسلیم نیروهای دولتی شد. ولی او را در همان ماه به شهادت رساندند.
وی ادامه داد: پس از این واقعه و خیانت احسان‌الله خان و خالوقربان میرزا به جنگل عقب نشینی کرده و در آخرین نامه‌اش از ناپایداری دوستانش گله کرد.
کشاورز در پایان گفت: میرزا با یادآوری داستان‌های شاهنامه در پی تقویت روح سلحشوری در افرادش بود، امروز هم که ما جمع شده‌ایم و از او و نهضتش می‌گوییم در واقع از حماسه‌ای واقعی که او آفرید سخن‌می‌رانیم.از این رو با دقت درآن حماسه می‌توان موج سلحشوری، رشادت و پاسداری از ارزش‌ها را در بین جوانان امروز رواج داد.