موفقیت حزب الله در برقراری نوعی موازنه با دشمن صهیونیستی نه تنها دشمن را با بحران مواجه كرد كه دولت های عربی و اسلامی را نیز با پرسش های جدی روبه رو ساخت

***

هنگامی كه حزب الله و جنبش مقاومت اسلامی در لبنان در سال 1982 به عنوان واكنش اعتراض آمیزی به زبونی دولت و احزاب سیاسی لبنان در برابر تهاجم رژیم صهیونیستی و اشغال دو سوم خاك لبنان تأسیس شد، خیلی ها تصور می كردند كه یك تشكل جدید به دهها حزب سیاسی موجود این كشور اضافه شده است و كسی فكر نمی كرد این تشكل كه از لحاظ مبانی فكری و اعتقادی متفاوت است و به سرعت در لبنان چنان جایگاهی پیدا كند كه هیچ حزب تاریخی در لبنان به آن دست نیافته است. همچنین هیچ كس تصور نمی كرد كه این رویداد ملی در آینده نزدیك در ابعاد منطقه ای و بین المللی چنان تأثیری داشته باشد كه نقشه سیاسی منطقه را دگرگون سازد.

حزب الله لبنان در دهه هشتاد با كسب پیروزی های پیاپی بر ضد اشغالگران صهیونیست و حامیان بین المللی آنها، موفق شد به صورت الگو و سرمشق نیروهای سیاسی مستقل در خاورمیانه درآید. در اواسط دهه هشتاد جریان اخوان المسلمین فلسطین بر اساس تجربه حزب الله لبنان در چارچوب جنبش های حماس و جهاد باز تولید شد. این جنبش های نوپای اسلامی به سرعت انتفاضه نخست فلسطین را در سال 1987 آغاز كردند، قیامی كه تحولات بنیادین در بحران فلسطین در پی داشته است. با آغاز انتفاضه فلسطین فرآیند تصمیم گیری سیاسی فلسطین از خارج به داخل انتقال یافت و مردم فلسطین در قلب این معادله قرار گرفتند.

رژیم صهیونیستی برای محاصره این حركت مردمی اسلامی جدید، با ساف وارد گفت وگو شد و پس از دو سال گفت وگو موافتنامه اسلو میان دو طرف در سال 1993 امضا شد. ادامه حماسه مقاومت حزب الله در لبنان و موفقیت عملیات پی درپی و كیفی آن سرانجام دشمن صهیونیست را وادار كرد در سال 2000 از لبنان عقب نشینی كند و این پیروزی بزرگ یك بار دیگر منطقه خاورمیانه را تحت تأثیر قرار داد، بویژه سرزمین اشغال شده فلسطین كه مردم آن بیش از نیم قرن است كه در جستجوی راهكار كارآمد برای حل بحران دیرپای خود بودند. عقب نشینی رژیم صهیونیستی از جنوب لبنان، جامعه فلسطینی را یكبار دیگر دچار غلیان كرد و سرانجام در یك تجلی جدید، انتفاضه دوم مسجدالاقصی فلسطین با ویژگی های جدید آغاز شد. مهمترین ویژگی های انتفاضه دوم بكارگیری توان نظامی در چارچوب فرهنگ شهادت طلبی از سوی فلسطینیان به عنوان ابزار مقابله با تجاوزات رژیم صهیونیستی است كه برای رسیدن به نوعی موازنه وحشت بود. جریان مقاومت در فلسطین با استفاده بهینه از تجارب موفقیت آمیز حزب الله لبنان چنان پایگاهی در میان مردم فلسطین یافت كه انتخاب نمایندگان این جریان به عنوان اكثریت پارلمانی در انتخابات سال گذشته از سوی مردم مهمترین شاخص آن به شمار می آید. هنگامی كه رژیم صهیونیستی جنگ همه جانبه را بر ضد فلسطینیان در نوار غزه و كرانه باختری اعلام كرد، حزب الله لبنان یكبار دیگر تنها فریادرس فلسطینیان بود و با وارد شدن به معادله درگیری با رژیم صهیونیستی، فشار نظامی را با فلسطینیان تقسیم كرد و با ایجاد معادله جدید، بن بست شكنی در شرایط انسداد سیاسی منطقه را پدید آورد.

بسیاری از تحلیلگران سیاسی بر این باورند كه وارد شدن این بار حزب الله در معادله منطقه پیامدهای بسیار وسیعی در سطوح خرد و كلان منطقه در پی خواهد داشت. یاری رسانی حزب الله به دولت حماس و جامعه فلسطینی، این پیام را به اسراییل رساند كه بحران های منطقه از یكدیگر جدا نیستند و تلاش آن رژیم برای تفكیك این بحران ها از یكدیگر تلاش بیهوده ای است. همچنین حزب الله لبنان با واكنش مناسب مبتنی بر تكلیف دینی به اسراییل تفهیم كرد كه همبستگی میان جنبش های اسلامی منطقه به حدی گسترده است كه نمی تواند به دشمن اجازه دهد فلسطینیان را از دیگران جدا كرده و به تنهایی مورد حمله و كشتار قرار دهد. اقدام حزب الله در به نمایش گذاشتن روح همبستگی اسلامی در زمانی كه اكثر دولت های عربی و اسلامی سكوت مرگباری را در پیش گرفته بودند و به رغم علم سابق رهبران این حزب در پرداخت هزینه سنگین بابت چنین اقدامی، روح اخوت اسلامی را در بسیاری از جوامع اسلامی بیدار كرد. تظاهرات میلیون ها مسلمان كشورهای اسلامی و مقیم در كشورهای غربی و اعلام حمایت آنها از حزب الله نوعی پاسخ به روح برادری حزب الله لبنان و اعلام وفاداری به رفتار اصولگرایانه آن به شمار می آید.

در بعد دیگر مقاومت و پایداری حزب الله در برابر اعلام جنگ همه جانبه رژیم صهیونیستی بر ضد لبنان نیز جامعه اسراییل را وارد بحران بی سابقه ای كرده است. رژیم صهیونیستی در همه جنگ های پیشین بر ضد دولت های عربی موفق شده بود جامعه خود را از تأثیرات ویرانگر جنگ دور سازد ولی حملات بی امان موشكی حزب الله به شمال فلسطین اشغالی، این جامعه را با بحران های تازه ای مواجه ساخت. افزایش برد آتشباری حزب الله تا عمق بیش از 60 كیلومتر، شرایط جدیدی در جامعه صهیونیستی پدید آورد. آتشباری حزب الله بر ضد صهیونیست های مقیم در شمال فلسطین اشغالی در مجموع درگیری های دهة نود، اسراییل را وادار ساخت تا با تأمین پناهگاه برای صهیونیست های مقیم این منطقه، آسیب پذیری آنان را به حداقل برساند. ولی افزایش برد آتشباری حزب الله تا عمق سرزمین های اشغالی با نبود آمادگی كامل در مناطق جدید زیر آتش رفته، جامعه این منطقه را برای اولین بار با پدیده جنگ زدگی آشنا كرد. زیر آتش قرار گرفتن شهرهای نهاریا، عطا، صفد، حیفا، موج عامر، عفوله، طبریا، كرمیشل و جنوب جولان و نبود آمادگی برای شرایط جنگی صدها هزار نفر شهروند صهیونیستی را وادار كرد تا به مناطق میانی و جنوب سرزمین های اشغالی مهاجرت كنند. بحث در جامعه صهیونیستی درباره برد موشك های حزب الله، شرایط بحرانی دیگری در جامعه صهیونیستی پدید آورد. بسیاری از تحلیلگران صهیونیست اعلام خطر كردند كه اگر موشك های حزب الله به تل آویو برسد آنگاه جامعه صهیونیستی با پدیده خطرناكتر از جنگ زدگی روبه رو خواهد شد. آنها اعلام كردند كه رژیم صهیونیستی در صورت آتشباری حزب الله به علت برخوردار نبودن از عمق استراتژیك كافی با پدیده مهاجرت به خارج آشنا خواهد شد. این پیامدها نشان می دهد كه جامعه صهیونیستی تا چه حد آسیب پذیر است و حزب الله تا چه حد موفق شده است نقاط ضعف این جامعه را نمایان سازد. اعلام حالت فوق العاده در شهر های ناتابا و تل آویو بدون اینكه حزب الله به موشكباران آنها تهدید كند، وجه دیگری از بحران این رژیم را نمایان می كند.

حمله های موشكی حزب ا... به رژیم صهیونیستی كاركرد راهبردی دیگری نیز داشته است. رژیم صهیونیستی یك نظام پادگانی است كه مهمترین پایه قدرت آن مبتنی بر برتری نظامی بر مجموع دولت های عربی و ضمانت های امنیتی است كه ارتش برای این جامعه ناهمگون بوجود آورده بود. ادامه حملات موشكی حزب الله و ناتوانی ارتش صهیونیستی كه ششمین ارتش مجهز جهان به شمار می آید، در جلوگیری از آن، اقتدار این ارتش را در حفظ امنیت جامعه صهیونیستی زیر سؤال می برد. ارتش در جامعه صهیونیستی ستون فقرات همبستگی اجتماعی است و متزلزل شدن كارآمدی آن در تأمین امنیت اجتماعی می تواند جامعه صهیونیستی را با آسیب های روانی بسیاری مواجه سازد.

همچنین جوامع عربی با در نظر گرفتن خاطرات تلخ جنگ با اسراییل، حذف مقاومت و پایداری حزب الله لبنان را یك پیروزی بزرگ می شمارند. دولت های عربی در جنگ سال 1967 میلادی همه شبه جزیره سینا، كرانه باختری، نوار غزه، بلندی های جولان را فقط در شش روز از دست دادند و به دشمن واگذار كردند در حالی كه حزب الله در زمانی بیش از شش روز به تنهایی در برابر تمام توان اسراییل ایستادگی كرد و نه تنها اجازه نداد دشمن حتی یك وجب به داخل خاك لبنان پیشروی كند كه میزان آسیب پذیری دشمن را به طور پلكانی افزایش داد.

موفقیت حزب الله در برقراری نوعی موازنه با دشمن صهیونیستی نه تنها دشمن را با بحران مواجه كرد كه دولت های عربی و اسلامی را نیز با پرسش های جدی روبه رو ساخت. مردم جهان اسلام كه در تظاهرات مختلف خود اقدام حزب الله را تحسین می كردند، از خود می پرسیدند كه چگونه یك حزب كوچك موفق شده است معادله قابل قبولی با دشمن برپا كند كه مجموع كشورهای عربی از ایجاد آن در شش دهه ناتوان بودند و اگر ارتش های عربی و اسلامی كه سالانه میلیاردها دلار سلاح خریداری می كنند از برقراری چنین معادله ای ناتوان هستند، چرا باید این ساختارها و این هزینه ها با شرایط ناكارآمدی كاركردی ادامه یابد.

طرح این پرسش ها در میان جوامع اسلامی نوعی بدبینی درباره كاركرد دولت ها به وجود می آورد. ولی سكوت برخی دولت ها در برابر جنایت های رژیم صهیونیستی و موضع گیری منفی برخی دیگر از آنان نسبت به حزب الله و نه رژیم صهیونیستی، این شُبهه ها را به یقین درباره خیانت و یا خود باختگی كامل این رژیم ها ارتقا می دهد.

برخی از تحلیلگران سیاسی بر این باورند كه به رغم اینكه لبنان هزینه بسیار سنگینی در این جنگ پرداخت كرده است ولی حزب الله لبنان با حركت منطقی خود جهان اسلام را از یك توطئه بزرگ نجات داد كه در صورت اجرا جهان اسلام هزینه های چند صدبرابر از تلفات و خسارات جنگ كنونی رژیم صهیونیستی بر ضد لبنان پرداخت می كرد. این تحلیلگران معتقدند حزب الله شیعی در یك حركت توحیدی از حماس فلسطین و سنی حمایت كرد و با ارایه یكی از بزرگترین حماسه های همبستگی دینی امضا شده با خون موفق شد، طرح جنگ مذهبی میان شیعه و سنی آمریكا را محاصره كند و در زمینه های گسترش آن را در سطح جهان اسلام از بین ببرد. در حال حاضر دست های پنهان بسیاری در عراق در جهت برپایی جنگ مذهبی كار می كنند و متأسفانه این توطئه كه عاملان آن تاكنون شناخته شده نیستند، در برخی كشورهای اسلامی تأثیرات سوئی بر همبستگی اسلامی گذاشته است كه لبنان یكی از آنها به شمار می رود ولی حماسه مقاومت كنونی حزب الله جامعه لبنان و بسیاری از جوامع اسلامی را از این بیماری خطرناك مصون ساخته و زمینه های پیگیری چنین توطئه ای را از بین برده است.

منبع: همشهری دیپلماتیک