مرکز اسناد انقلاب اسلامی

کد خبر: ۵۶۵۷
سید هادی خسروشاهی از تاریخ نگاران نهضت‌های اسلامی و از پیشگامان فعالیت‌های بین‌المللی در حوزه‌های علمیه در تاریخ معاصر در سال 1317 شمسی در تبریز چشم به جهان گشود. فعاليت‏‌هاى سياسى ایشان از سال 1332 پس از آشنايى نزديك با آيت‌‏اللَه كاشانى، آيت‏‌اللَه طالقانى وشهيد نواب صفوى آغاز گرديد. از همان آغاز مبارزت تا زمان پيروزى انقلاب‌اسلامى، بارها در قم، تهران و تبريز دستگير، زندانى و يا تبعيد شده است.
تاریخ انتشار: ۱۵:۳۳ - ۱۷ اسفند ۱۳۹۸ - 2020March 07

پایگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ حجت‌الاسلام والمسلمین استاد سید هادی خسروشاهی از تاریخ نگاران نهضت‌های اسلامی و از پیشگامان فعالیت‌های بین‌المللی در حوزه‌های علمیه در تاریخ معاصر ایران است. بزرگمردی که با اندیشه، شناخت و اعتدال، نقش بالایی در همگرایی نخبگان اسلام و مسیحیت داشت. او نویسنده و مترجم کتاب‌ها و اندیشه‌های جنبش اخوان‌المسلمین و دیگر متفکران مسلمان دوران معاصر به فارسی است. سفرهای مهمی به خارج از کشور داشت و در مجامع فکری و همایش‌های اندیشه‌ای شرکت می‌کرد. بعدها در عرصه دیپلماسی و در قامت نماینده ایران در واتیکان و قاهره ایفای نقش کرد. همچنین وی از فعالان مهم عرصه علمی و سیاسی در دوران پیش از انقلاب و بعد از آن می‌باشد. در نوشتار حاضر به بررسی فعالیت‌های علمی و سیاسی مرحوم خسروشاهی پرداخته شده است.


تولد

سیدهادی خسروشاهی در سال 1317 شمسی در تبریز چشم به جهان گشود. تاریخ سه قرن از حیات و كوشش علمى و فقهى اجداد وى، كه جملگى از علماى بزرگ و فقهاى نام‌دار ایران و عراق در دوران خود بوده‌اند، این حقیقت را به خوبى روشن مى‌سازد. پدر وى، آیت‌الله سید مرتضى خسروشاهى، از علما و فقهاى بزرگ و صاحب رساله آذربایجان و تحصیل كرده نجف بود. سیدهادی، تحصیلات مقدماتی را در تبریز گذرانید. پس از فوت پدرش عازم قم شد و در حوزه علمیه به ادامه تحصیل پرداخت. از محضر آیاتی چون بروجردی، امام خمینی، شریعتمداری، طباطبایی و ... بهره برده است. شیخ محمد رازی در خصوص خانواده خسروشاهی می‌نویسد: «تمامی اسلاف این خاندان، به تقرب و علم و پرهیزکاری و طهارت و پاکی و ایثار و بذل در راه دعوت به خدا و ارشاد مردم به تعالیم اسلام معروفند...»


آثار و تالیفات

تأليفات و آثار مرحوم خسروشاهی به زبان فارسى و عربى منتشر شده است. آثار وى كه بالغ بر هشتاد جلد مى‌شود، بيش از چهل جلد آن‌ها تاكنون بارها در داخل و خارج از كشور چاپ شده است. علاوه بر تأليفات و ترجمه‌ها، 120 جلد كتاب ديگر نيز با تحقيق، توضيح و يا مقدمه وی در ايران، ايتاليا و مصر چاپ و منتشر شده است.

از جمله آثار مرحوم خسروشاهی، ترجمه و تحقیق «امام علی صدای عدالت انسانی» جرج جرداق در 5 جلد است. تدوین و تحقیق مجموعه آثار سیدجمال ‏الدین حسینی (افغانی) در 10 جلد، در ایران و مصر، یکی از خدمات ارزنده دیگر استاد و در واقع، محصول نیم قرن تلاش و کوشش و تحقیق و بررسی در کشورهای اسلامی و عربی است. مجموعه «حرکت ‏های اسلامی معاصر» در 20 جلد، «اسناد نهضت اسلامی ایران» و «مجموعه آثار استاد علامه طباطبائی» از جمله آثاری است که استاد در تألیف، جمع ‌آوری یا تحقیق و ویرایش آن‌ها زحمت و رنج فراوان را پذیرا شده است.

علاوه بر تألیفات و ترجمه‏‌های خود او، استاد همواره در تدوین و تنقیح و نشر آثار اساتیدی چون: آیت‌‏اللَه کاشف ‏الغطا، علامه سیدمحمدحسین طباطبائی، حاج سراج انصاری، سیدمحمد محیط طباطبائی، سیدغلامرضا سعیدی، محمد نخشب و... کوشا بوده و خدمات ارزنده‏ ای را در حفظ فرهنگ اسلامی و نشر اندیشه اصیل اسلامی ارائه داده است. و به همین دلیل است که استاد محمدرضا حکیمی ایشان را «فرهنگبان کوشا» نامیده‌اند.

مروری بر زندگی علمی و سیاسی سید هادی خسرو شاهی

فعالیت‌های علمی و فرهنگی

استاد خسرو شاهی به عنوان نماینده امام‌خمینی با اغلب مطبوعات اسلامی همکاری داشت. و در سطح جهانی در کنفرانس‌ها و کنگره‌های اسلامی در کشورهای اروپایی و اسلامی شرکت می‌کرد. حجت‌الاسلام خسرو شاهی در مساله تقریب بین مذاهب اسلامی از پیشگامان این حرکت اصلاحی بود. سیره نظری و عملی او، گواهی بر تاکید وی بر اتحاد و تقریب مذاهب دارد و باور این استاد فقید در حوزه جهان اسلام، همبستگی و وحدت بین مذاهب است. استاد در بیانات خویش، بر «مساله وحدت اسلامی و حسن تفاهم و تقریب مذاهب اسلامی» اشارات فراوانی داشت. در این راستا او با اغلب حرکت‌های اسلامی معاصر و رهبران آنها در سراسر جهان اسلام، ارتباط و پیوند نزدیکی داشت.

سید هادی خسرو شاهی در سال 1352 مرکز بررسی‌های اسلامی قم را به عنوان مرکزی وابسته به حوزه علمیه قم تاسیس و به ثبت رسانید، در سال 1361 مرکز فرهنگی اسلامی اروپا را در رم ایتالیا تاسیس نمود. تاسیس دو نشریه انگلیسی زبان به نام‌های اینکوایری و افرین ایونتس به عنوان سفیر ایران در واتیکان از دیگر فعالیت‌های علمی و فرهنگی او در دوره پنج ساله تصدی‌گری این منصب بود. حجت‌الاسلام نوراللهیان در این مورد می‌گوید: مرحوم خسروشاهی به زبان انگلیسی مسلط بود و مطالب خبرنگاران خارجی را برای مراجع در قم و نیز خبرنگاران ترجمه می‌کرد؛ وی اندیشه‌های امام(ره) را برای خبرنگاران غربی ترجمه می‌کرد. وی چنان پرآوازه در مصر، لبنان و عراق بود که مصاحبه‌هایش به عربی از ۵۰ سال قبل منتشر می‌شد و در کشورهایی مانند مصر، تونس، الجزایر و ... کارهای علمی داشت.

همچنین به مدت 3 سال در قاهره مصر به عنوان رئیس نمایندگی جمهوری‌اسلامی ایران حضور داشت و به همکاری علمی از جمله سخنرانی، مصاحبه با عالمان آنها می‌پرداخت. که نتیجه این همکاری‌ها انتشار بیش از 50 جلد کتاب درباره انقلاب اسلامی، تشیع و اهل بیت در نشریات مصری است. همچین وی با ایراد سخنرانی‌ها و همایش‌های علمی و فرهنگی در اعتلای فرهنگ اسلامی و صدور انقلاب اسلامی در منطقه تاثیرات فراوان داشته است.


شرکت در کنفرانس‌ها و همایش‌های بین المللی و اسلامی

حضور مرحوم خسروشاهی در کنفرانس‌ها و همایش‌های اسلامی از دهه 40 به‌صورت یک فرد فعال چه قبل از انقلاب چه بعد از انقلاب قابل توجه بود. ازجمله همراه با دکتر سیدجعفر شهیدی و برخی از اندیشمندان دیگر ایرانیدر همایش هایمصر،الجزایر،پاکستان و هندوستان عمدتاً شرکت می‌کرد.


ارتباط مستمر با شخصیت‌های جهان اسلام

این محقق برجسته با شخصیت‌های اسلامی در جهان اسلام، محققین، متفکرین یا سیاسیون اسلامی مثل احمد بن بلا، عمر تلمسانی رهبر اخوان المسلمین، دکتر یاسین رمضان از رهبران اخوان المسلمین و داماد شهید حسن البنا، شیخ عباس مدنی رهبر جبهه نجات اسلامی الجزایر و دیگر رهبران کشورهای اسلامی در مصر، الجزایر، پاکستان و کشمیر نیز مرتبط بود.

مروری بر زندگی علمی و سیاسی سید هادی خسرو شاهی

فعالیت‌های سیاسی و مبارزاتی

فعاليت‏‌هاى سياسى استاد فقید از سال 1332 شمسی پس از آشنايى نزديك با آيت‌‏اللَه كاشانى و شهيد نواب صفوى آغاز گرديد. او در خصوص آشنایی با آیت‌الله کاشانی هم گفته است: «مشتاق دیدار با مرحوم آیت‌الله کاشانی بودم که این امر به مدد و همت مرحوم علی حجتی کرمانی میسر شد و او مرا به منزل آیت‌الله کاشانی در پامنار برد و معرفی کرد که پسر فلانی است. آیت‌الله کاشانی نام پدرم را که شنید، گفت: خدا رحمتش کند. مرد متقی و باسوادی بود...» 

از جمله فعالیت‌های سیاسی مرحوم خسروشاهی تشکیل هیات مجاهدین اسلام بود که به جهت فعالیت‌هایش شدیدا تحت کنترل ساواک بود. در این زمینه ساواک در گزارشی به تاریخ 7/10/1344 اعلام می‌دارد: «سید هادی خسرو شاهی رهبر مجاهدین اسلام در مدرسه حاج شیخ عبدالحسین عده‌ای طلاب را جمع نموده و به فعالیت‌های سیاسی می‌پردازد.»

مروری بر زندگی علمی و سیاسی سید هادی خسرو شاهی

به همين دليل، از همان دوران تا زمان پيروزى انقلاب‌اسلامى، بارها در قم، تهران و تبريز دستگير، زندانى و يا تبعيد شده است. در سندی از ساواک به تاریخ 20 اسفند 1343 آمده است: «نامبرده فوق (سید هادی خسرو شاهی) که یکی از محرکین تظاهرات روز 8/12/1343 در مدرسه فیضیه قم می‌باشد همراه با 12 برگ پرونده اعزام گردید. به طوری که از اطلاعیه‌های موجود در پرونده مشارالیه استنباط می‌گردد وی به‌طور کلی در تحریکات روحانیون از ابتدا در فعالیت بوده...»

مروری بر زندگی علمی و سیاسی سید هادی خسرو شاهی


حضور مرحوم خسروشاهی در تهران و ارتباط با افرادی چون حضرت امام(ره)، هاشمی رفسنجانی، شهید مطهری، شهید مفتح و ... و همکاری در انتشار اعلامیه‌ها به مناسبت های گوناگون از آغاز نهضت تا پیروزی انقلاب بر حساسیت ساواک می‌افزود. بطوری که در گزارشی که ساواک ارائه کرده است در تاریخ 28/3/1346 آمده است: «با پیشنهاد آن ساواک مبنی بر بازرسی منزل نامبرده فوق(سید هادی خسرو شاهی) موافقت حاصل است. خواهشمند است دستور فرمائید نسبت به بازرسی منزل وی با انجام تشریفات قانونی در موقعیت مناسب اقدام و نتیجه را اعلام دارند». 

مروری بر زندگی علمی و سیاسی سید هادی خسرو شاهی

بعد دیگری از فعالیت‌های سیاسی آن مرحوم فعالیت مجله مکتب اسلام است که در این رابطه می‌گوید: «اول هر ماه بنده همراه زنده یاد علی حجتی کرمانی، یک نسخه از آن را برای عرضه به دانشجویان، مسجد هدایت که امامت آن بر عهده آیت‌الله طالقانی بود می‌بردیم... مهم ترین ویژگی مجله آموزش روشنگری و تربیت عملی جوانان اسلام گرا بود... این مجله در پیدایش نسلی که در قلب انقلاب قرار گرفتند نقش بسزایی داشت...» 

استاد خسروشاهی به مسائل سیاسی زمان خود آگاه بود و به راحتی از کنار مسائل نمی‌گذشت، برای نمونه می‌توان به قضیه مخالفت وی به کاندیداتوری بنی‌صدر اشاره کرد که در این راستا با مسئولین و تاثیرگذاران مختلف رایزنی می‌کند تا بتواند آنان را هوشیار کند. وقتی دلیل امر را از او جویا شدند می‌گوید: «من کتاب‌های بنی‌صدر را خوانده‌ام با ارزش‌ها و معیار‌های ما زاویه داشته و با روحانیت مشکل دارد».


سر انجام

حجت الاسلام سیدهادی خسروشاهی بیش از 60 سال از عمر پر برکت خود را در راستای وحدت جهان اسلام با نوشتن مقاله ، کتاب و صدها سخنرانی صرف کرد. این اندیشمند بزرگ سرانجام در صبح روز پنجشنبه 8 اسفند 1398ش برابر با 3 رجب 1441ق به علت بیماری و کهولت سن درگذشت.

روحش شاد.

ارسال به دوستان
نسخه چاپی
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
تازه های کتاب