مرکز اسناد انقلاب اسلامی

اسفند 1360 در حالی آغاز شد که سازمان منافقین با انجام عملیات‌های تروریستی گسترده باعث قتل عام و سیع مردم شدند. به گزارش روزنامه کیهان در 3 اسفند 1360 «در سالروز کودتای انگلیسی رضاخان در تهران؛ عوامل آمریکا با انفجار بمب عده‌ای کارگر و دانش‌آموز را قطعه قطعه کردند». خبر ترورهای متعدد سازمان در این‌روزها در مطبوعات بازتاب گسترده‌ای داشت. خبر ترور و شهادت سه عضو جهاد دانشگاهی به دست سازمان از جمله‌ این خبرها است. بنابر گزارش روزنامه جمهوری اسلامی در 6 اسفند 1360 سه عضو سازمان منافقین با لباس مبدل سپاه، خودروی شخصی حامل سه کارمند جهاد دانشگاهی تهران به نام‌های«محمدعلی نماززاده»، «حسینعلی شایسته مهر» و «رضایی» را متوقف و پس از پیاده نمودن آن‌ها از خودرویشان، به سوی آن‌ها آتش می‌گشایند.
رضاخان فرمانده دیویزیون (لشکر) قزاق، در۳اسفند۱۲۹۹دست به کودتا زد و پس از مدتی توانست در ایران به قدرت برسد. در این میان، انگلیس به عنوان پشتیبان و طراح کودتا، نقش زیادی در روی کار آمدن رضاخان داشت. آنهاپس از جنگ جهانی اول به دنبال تسلط بلامنازع بر ایران بودند و با عدم موفقیت در قرارداد۱۹۱۹و پیروزی بلشویک‌ها در روسیه، تصمیم گرفتند با روی کار آوردن رژیمی در ایران، منافع خود را در منطقه حفظ کند.
دکتر حسین آبادیان
کودتای سوم اسفند 1299، در فضایی از رعب و وحشت به ثمر رسید و در درجه نخست نمادی بود از موفقیت اشرافیت مالی بریتانیا و حکومت هند انگلیس بر اشرافیت زمینداری که حفظ منافع بریتانیا را ز طریق قرارداد 1919 میسر می‌دید. گرچه انگلیس مظهری است از پیوند میان زمین‌داری بزرگ و اشرافیت مالی و در این کشور پیوند مزبور امری است عادی، اما تنازعی آشکار بین محافل بزرگ سرمایه‌سالار این کشور بر سر مسئله ایران و مشخصا کودتای سوم اسفند 1299 و تحولات بعد از مشروطه به چشم می‌خورد.
به دنبال قیام گسترده مردمی 29 بهمن 1356 در تبریز در چهلم شهدای قم، رژیم پهلوی در اقدامی این قیام را به غیر ایرانیان نسبت داد، سفارت آمریکا مایل بود دلایل کافی و مستند رژیم را درباره دخالت خارجیان در وقایع تبریز بپذیرد. اما رژیم، هیچ مدرکی برای ارائه نداشت. رژیم برای این‌که نشان دهد از پشتوانه مردمی برخوردار است، در تبریز یک راهپیمایی به نفع خود برگزار کرد. اما سفارت تأکید داشت؛ دهقانان روستایی با اجبار دولت در این اجتماع شرکت کرده‌اند. از این رو سفارت در گزارش‌های متعدد، قیام مردم تبریز را تجلی احساسات مذهبی و یک مبارزه مستقیم علیه رژِیم می‌دانست.
ویلیام شوکراس نویسنده معروف هفته‌نامه "آبزرور" و "واشنگتن پست" درباره اوضاع ایران بعد از اجرای برنامه اصلاحات ارضی می‌گوید: اصلاحات ارضی که قرار بود به روستاییان کمک کند، رفته رفته به زانو درآمد. اکنون آشکار شده بود که یکی از اهداف اصلاحات ارضی نه آزاد ساختن دهقانان،‌بلکه تقویت کنترل حکومت مرکزی بر زندگی آنان بوده است. افزون بر آن ایجاد مؤسسات کشت و صنعت به وسیله بانک‌ها و شرکت‌های چند ملیتی اروپایی و امریکایی تشویق می‌شد. در فاصله 1970 تا 1976 بیش از 50 هزار روستایی از زمین‌های خود محروم شدند، آن هم به خاطر هیچ. چون کلیه مؤسسات کشت و صنعت مدرن با شکست روبه‌رو شدند.
ابوالحسن بنی‌صدر، رضا پهلوی، مهدی بازرگان و سازمان مجاهدین خلق از جمله مخالفین صدور حکم ارتداد سلمان رشدی بودند.
دکتر محسن بهشتی‌سرشت
قاطعیت و سازش‌ناپذیری یکی از ویژگی‌های مهم امام خمینی بود که از ایشان رهبری بی‌بدیل و موفق ساخت. امام از همان ابتدای نهضت، هرگونه سازش با رژیم و حامیان آن را محکوم می‌کردند. در ماه‌های منتهی به پیروزی انقلاب نیز ایشان در مواجهه با برخی سیاسیون که پیشنهاد سیاست «گام به گام» را مطرح می‌کردند، به شدت مخالف بودند. علاوه بر این ایشان به واسطه‌های بین‌المللی هم که حامل پیشنهاد سازش بودند، با قاطعیت پاسخ رد می‌دادند. سرانجام، این سازش‌ناپذیری امام خمینی بود که راه را برای ساقط کردن نظام 2500 ساله شاهنشاهی هموار نمود و این مهم در 22 بهمن 1357 محقق شد.
قاسم تبریزی
علی‌رغم خفقان سیاسی و اجتماعی در رژیم پهلوی، ظلم‌ها، خیانت‌ها و جنایات متعدد این رژیم در حوزه‌های مختلف، آنچه امروز در حوزه تاریخ‌نگاری معاصر، خصوصا تاریخنگاری پهلوی در حال انجام است، تبرئه و تطهیر آن‌ها است؛ به طوری که مراکز تاریخ‌نگاری شرق‌شناسی، ایران‌شناسی در طی چهار دهه اخیر حجم قابل ملاحظه‌ای کتاب، مقاله و... در این باره منتشر کرده‌اند. در سوی دیگر عدم ورود جدی فعالان حوزه و دانشگاه به عرصه تاریخ‌پژوهی، عدم انتشار منظم اسناد مهم این دوران، نبود مراکز تحقیقی برای حمایت از جوانان مستعد و علاقه‌مند به تاریخ و... را می‌توان از مهم‌ترین آسیب‌های تاریخ‌نگاری معاصر دانست.
دکتر مصطفی ملکوتیان
انقلاب اسلامی ایران در مقایسه با سایر انقلاب‌های بزرگ جهان، از نظر تعداد افراد شرکت‌کننده در فرایند انقلاب (نسبت به کل جمعیت کشور)، یک نمونه منحصربفرد و بـی‌نظیـر است. سرنوشت انقلاب پس از پیروزی نیز مستقیماً با «حضور مردمی» مرتبط است. این یک اصل مسلم است: اگر انقلاب بخواهد بر روی اصول خود بایستد، مردم تکیه‌گاه اصلی آن هستند. در این راه، حفظ وحدت عمومی و حرکت در زیر لوای رهبری حائز اهمیت فراوان است. از زمان پیروزی انقلاب اسـلامی تـاکنون یعنی در ۴۲ سال گذشته، همواره این حضور مردمی را - که موجب تداوم انقلاب نیز هست - مشـاهده کرده‌ایم.
دکتر فاطمه محمدی
زن ایرانی در دو زمان و دو تاریخ، تحولی اساسی را درک کرده است: نخستین تغییر با ظهور مکتب اسلام رقم خورد و دیگری تغییری است که با ظهور انقلاب اسلامی در سرنوشت زن ایرانی ایجاد شد. به برکت این دو مقطع، زن ایرانی از بردگی و رنج تا اوج عزت و سربلندی را طی کرد و هم‌اینک در دوران رشد و شکوفایی خود به سر می‌برد. بی‌شک انقلاب اسلامی تحولی اساسی و ژرف در وضعیت زنان جامعه ایران به وجود آورد و جایگاه و منزلت واقعی آنان را اعتلا بخشید و دامنه مشارکت آنان را نیز گسترش داد؛ نقشی که در هیچ دوره‌ای از تاریخ چنین پررنگ و واضح نبوده است. در یک کلام این انقلاب اسلامی بود که باعث شد هویت زن اصیل ایرانی به همه دنیا معرفی گردد.