مرکز اسناد انقلاب اسلامی

سالروز هجرت امام از نجف به پاریس
طبق‌ گزارش‌ ارتشبد قره‌باغی‌ وزیر كشور وقت‌ یكی‌ از عوامل‌ تصمیم‌ دولت‌ كویت‌، فشار دولت‌ انگلیس‌ بوده‌ است‌. سفیر انگلیس‌ در ملاقاتی‌ به‌ قره‌باغی‌ گفته‌ است‌ كه‌: «به‌ طوری‌ كه‌ ملاحظه‌ كردید وقتی‌ [آیت‌الله] خمینی‌ خواست‌ از عراق‌ به‌ كشور كویت‌ برود، چون‌ كشور كویت‌ از كشورهای‌ دوست‌ نزدیك‌ انگلستان‌ است‌، برای‌ اینكه‌ [آیت‌الله] خمینی‌ در همسایگی‌ ایران‌ نتواند علیه‌ دولت‌ ایران‌ تحركات‌ بكند از دولت‌ دوستمان‌ كویت‌ خواستیم‌ كه‌ اجازه‌‌ ورود به‌ خمینی‌ را ندهد».
13 مهر ماه 1344 امام خمینی از ترکیه به تبعیدگاه دوم یعنی کشور عراق، اعزام شدند. با استقرار امام در نجف فصل جدیدی از مبارزت علیه رژیم پهلوی رقم خورد. رژیم نیز متقابلا در پی یک قدرت‌نمایی شاهانه برآن شد تا در برابر فعالیت‌های امام و طرفداران ایشان با شدت بیشتری مقابله كند. نخستین اقدام برای این کار اشغال و غارت مدرسه‌ فیضیه‌ قم بود. یورش به منزل امام در قم و بازرسی از آن، واكنش دیگری رژیم بود. در اقدامی دیگر، رژیم چند تن از مسئولان شهریه‌ امام را دستگیر و تبعید کرد. اما این اقدامات تأثیری در روند مبارزه نداشت. رژیم ناچار شد جهت دور كردن امام از مردم، ایشان را به كشوری مانند هند تبعید كند. انتشار این شایعه چنان واكنش شدیدی در میان مردم و نیروهای مبارز در پی داشت كه رژیم از اجرای آن منصرف شد.
بازنشر
تظاهرات مردم ایران در استان‌های مختلف کشور در 28 صفر سال 1357 ( 6 و 7 بهمن) از ویژگی و اهمیت‌ خاصی‌ برخوردار بود. بختیار برای‌ ممانعت‌ از ورود امام‌ خمینی‌ به کشور فرودگاه‌ها را بسته‌ بود، جمعیت‌ زیادی‌ از شهرها برای‌ استقبال‌ از امام‌ به‌ تهران‌ آمده‌ بودند و جوّ ملتهب‌ بر ایران‌ حاكم‌ بود. علی‌رغم حضور علما و روحانیون سرشناس استان‌ها و شهرهای مختلف در تهران، مردم سراسر کشور در ایام عزاداری 28 و 29 صفر دست به تظاهرات گسترده‌ای زدند که به تعبیری بعد از تظاهرات بزرگ اربعین، آخرین میخ بر تابوت رژیم پهلوی بود. با تظاهرات 500 هزار نفری مردم تبریز، گردهمایی بزرگ مردم مشهد در حرم امام رضا(ع)، حضور اقشار مختلف مردم شیراز در تظاهرات 28 صفر و راهپیمایی وسیع مردم آبادان، کرمان، گرگان، کرمانشاه، اهواز، قم، رشت، بوشهر، زنجان، قزوین و ... در ایام عزاداری رحلت پیامبر اعظم(ص) و شهادت امام حسن مجتبی(ع) و امام رضا(ع)، کار بزرگ مردم ایران در اربعین تکمیل شد و شرایط برای ورود هرچه سریعتر امام خمینی به کشور و پیروزی انقلاب اسلامی فراهم آمد.
آیت‌الله سید محمدصادق لواسانی به ­عنوان یکی از یاران نزدیک امام‌ خمینی(ره) «نمایندگی تام‌الاختیار» ایشان در تهران و نقش واسط میان مردم و امام را بر عهده داشت. از اوایل سال 1345 به‌خاطر فعالیت‌های سیاسی‌ و خصوصاً وظیفه‌ خطیر جمع‌آوری وجوهات شرعیه‌، که برای امام‌ خمینی انجام می‌‌داد، در کانون توجهات مردمی ‌‌قرار گرفت. در جریان‌ حمله‌‌ اسرائیل‌ به‌ فلسطین‌ در خرداد سال‌ 1346، وی‌ نیز همگام‌ با شماری‌ از علمای‌ ایران‌ اعلامیه‌ای‌ در اعتراض‌ به‌ این‌ عمل‌، امضا و منتشر كرد. ساواك‌ در بهمن‌ سال‌ 1351 آیت‌الله لواسانی‌ را دستگیر و زندانی‌ كرد. بار دیگر در تیر ماه‌ 1353 دستگیر و محكوم‌ به‌ سه‌ سال‌ تبعید در هشتپر طالش‌ گردید. جدیت وی در مبارزه باعث شد که ساواك‌ در سال‌ 1355 نام‌ وی‌ را جزو روحانیون‌ ممنوع‌الخروج‌ از كشور درج‌ کند.
پاسداشت شخصیت انقلابی علامه حسن‌زاده آملی
علامه حسن‌زاده آملی که عهد خود با امام و انقلاب را از خرداد 1342 محکم کرد ؛ در دوران نهضت اسلامی نیز علاوه بر مجاهدت بر سبیل معرفت ؛ از تکاپو در راه انقلاب و حمایت از آن حرکت عظیم الهی ذره‌ای دریغ نورزید تا جایی که در کوران حوادث منتهی به پیروزی انقلاب در هجوم بی‌رحمانه عمال رژیم پهلوی به درجه رفیع جانبازی نائل آمد.پس از پیروزی انقلاب نیز نه تنها از روشنگری و آگاهی‌بخشی دست نکشید بلکه در دورانی خطیر ‌علی‌رغم مقامات علمی و معنوی در سنگر امامت جمعه آمل نقش‌آفرین بود. بعلاوه حضور او در کنار مردم شهر هزارسنگر آمل برای مواجهه با گروهک‌های معاند شاهد دیگری بر عینیت سیاست و دیانت آن شخصیت بی‌نظیر بود. پس از رحلت بنیانگذار انقلاب اسلامی نیز، تأکیدات موکد ایشان بر حمایت از رهبری معظم انقلاب و مواضع صریح و خدشه‌ناپذیرش در دفاع از جایگاه ولایت فقیه حجت را بر همه تمام کرد و راه را بر خرده‌گیری فرصت‌طلبان و یاوه‌سرایی دشمنان بست.
سی و یکم شهریور 1359، در حالی که تنها 19 ماه از پیروزی انقلاب می‌گذشت ارتش رژیم بعث عراق با هجوم و تجاوز به مرزهای غرب و جنوب کشور، جنگ 8 ساله تحمیلی را علیه نظام نوپای اسلامی آغاز کرد؛ شرایط اقتصاد‌ی نشان می‌د‌هد‌ که در این زمان رکود‌ اقتصاد‌ی و کمبود‌ شد‌ید‌ د‌رآمد‌ ارزی وجود‌ د‌اشته است. علاوه بر این فضای سیاسی کشور به‌شد‌ت د‌وقطبی و ملتهب شد‌ه بود‌ و روزنامه‌ها و تشکیلات سیاسی وابسته به ضدانقلاب نیز با ارائه‌ اخبار و د‌رج سرمقاله‌های تنش‌زا به این التهاب و تعارضات سیاسی د‌امن می‌زد‌ند‌. در زمینه نظامی نیز در نتیجه سیاست‌های رژیم از جمله لغو قرارد‌اد‌های خرید‌ تجهیزات نظامی از سوی بختیار، کاهش بود‌جه‌ ارتش و...، توان د‌فاعی ایران رو به تحلیل رفته بود‌.
بیست و هشتم شهریور 1333، علی امینی وزیر دارایی دولت زاهدی متن توافقنامه با کنسرسیوم بین‌المللی نفت را امضا کرد.7 آبان ماه 1333 این قرارداد به امضای محمدرضا پهلوی رسید و روز بعد اولین كشتی نفت‌كش متعلق به كنسرسیوم كشورهای غربی، در آبادان بارگیری كرد و دوران جدیدی از تسلط کشورهای خارجی بر منابع اقتصادی ایران و غارت ثروت‌های عظیم ملی توسط امریکا آغاز شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی نفت ایران رسما ملی شد اما همچنان اولین و اصلی‌ترین محل منازعه ایران و امریکا بود. اما در این مدت جمهوری اسلامی نه تنها بر ساز و کار دور زدن تحریم‌ها و بی اثر کردن آن‌ها تسلط یافت بلکه در به کارگیری سیاست‌های ضدتحریمی منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای نیز کارنامه‌ای درخشان از خود نشان داد.
تطهیرناشدنی
بسیاری از مورخین و صاحب نظران بر این باورند که در رژیم پهلوی قوه قضائیه تقریبا به طور کامل در قوه مجریه ادغام شده بود. تصمیمات قضائی منعکس کننده میل دولت بود. علاوه بر این شعاع عمل قوه قضائیه به تدریج با گسترش دادگاه‌ها نظامی و دادگاه‌های اختصاصی غیرنظامی محدود شده بود. بنابراین تحت حکومت رضاشاه و محمدرضا شاه هر دو، نظام قانونی مملکت بر این اساس مبتنی شده بود که حکومت اشتباه نمی‌کند. روند سیستم قضا در رژیم پهلوی باعث شد قضات و وکلای دادگستری از نخستین گروه‌هایی باشند که در سال 1356 نارضائی خود را از رژیم علنی سازند به طوری که اکثریت آن‌ها در سال 1357 به موج انقلاب پیوستند.
رابطه‌ شاه‌ با آمريكاييان‌ چنان‌ صميمانه‌ شده‌ بود كه‌ جرج‌ آلن ‌سفير آمريكا در ايران‌، بعد از ظهر هر شنبه‌ با شاه‌ تنيس‌ بازی میكرد و بعد از آن‌ غالبا برای صرف‌ ويسكی و گفتگو با شاه‌ در كاخ‌ میماند. هر دوشنبه‌ جرج‌ آلن‌ شام‌ را ميهمان ‌شاه‌ و خانواده‌اش‌ بود و پس‌ از آن‌ به‌ گفتگو میپرداختند.
17 فروردین 1299 شیخ محمد خیابانی قیام خود را در تبریز آغاز کرد. این قیام که شش ماه به طول انجامید، دستاوردها و تأثیرات مهمی در تاریخ معاصر برجای گذاشت؛ احیای سنت دیرین مبارزه‌ با استعمار، سست کردن پایه‌های‌ قرارداد 1919 (معامله‌ فروش‌ ایران‌ به‌ انگلستان‌) و... نمونه‌ایی از این دستاوردها است. این قیام سرانجام به دلایلی از جمله؛ فقدان پایگاه مردمی، عدم تدارک نظامی کافی، عدم تأمین هزینه نهضت، دست‌كم‌گرفتن‌ قزاق‌ها و سرانجام با دخالت دولتِ مشیرالدوله و نمایندگی مخبرالسلطنه و با شهادت رهبری نهضت در تاریخ 22 شهریور 1299 خاموش شد.