مرکز اسناد انقلاب اسلامی

کد خبر: ۶۴
استفاده رژیم عراق از تسلیحات شیمیایی یكی از موارد آشكار حمایت سازمان ملل و كشور های غربی از رژیم بعث عراق است، زیرا این رژیم در سكوت معنا‌دار مجامع جهانی از جمله سازمان ملل قدم‌به‌قدم پیش رفته و در نهایت به این جسارت رسید كه به شهرهای غیر نظامی و افراد غیر‌نظامی حمله شیمیایی كند و این سكوت سازمان ملل زمینه‌ای را فراهم كرد تا سایر كشورها از جمله آمریكا، روسیه و ... هیچ منعی برای تسلیح شیمیایی عراق قرار ندادند و هیچگونه ممانعتی برای جنگ‌افزارهای كشتار جمعی صدام وجود نداشت. این در حالی است كه معاهدات نسبتا جامعی در رابطه با تسلیحات شیمیایی در سطح بین‌الملل وجود داشت.
تاریخ انتشار: ۱۲:۴۲ - ۰۶ مهر ۱۳۹۴ - 2015September 28

 

پایگاه اطلاع رسانی مركز اسناد انقلاب اسلامی- حسین مولای؛استفاده رژیم عراق از تسلیحات شیمیایی یكی از موارد آشكار حمایت سازمان ملل و كشور های غربی از رژیم بعث عراق است، زیرا این رژیم در سكوت معنا‌دار مجامع جهانی از جمله سازمان ملل قدم‌به‌قدم پیش رفته و در نهایت به این جسارت رسید كه به شهرهای غیر نظامی و افراد غیر‌نظامی حمله شیمیایی كند و این سكوت سازمان ملل زمینه‌ای را فراهم كرد تا سایر كشورها از جمله آمریكا، روسیه و ... هیچ منعی برای تسلیح شیمیایی عراق قرار ندادند و هیچگونه ممانعتی برای جنگ‌افزارهای كشتار جمعی صدام وجود نداشت. این در حالی است كه معاهدات نسبتا جامعی در رابطه با تسلیحات شیمیایی در سطح بین‌الملل وجود داشت.

 ممنوعیت تسلیحات شیمیایی در معاهدات بین المللی

  • اولین توافقنامه بین‌المللی منع كاربرد سلاح‌های شیمیایی مربوط به سال ۱۶۷۵ است: بر مبنای این توافق عدم كاربرد گلوله‌های سمی میان فرانسه و آلمان در استراسبورگ امضا شد.
  • كنوانسیون بروكسل: در سال ۱۸۷۴، كنوانسیون بروكسل در مورد قانون و عرف جنگ تصویب شد. این كنوانسیون استفاده از سم یا سلاح‌های سمی و نیز كاربرد تسلیحات، پرتابه‌ها و یا موادی به منظور ایجاد درد و رنج غیر ضروری را ممنوع كرد.
  • بیانیه لاهه: در سال ۱۸۹۹ كنفرانس صلح در لاهه برگزار شد كه به امضای توافقنامه‌ای معروف به بیانیه لاهه انجامید و بر اساس آن كاربرد پرتابه‌های حاوی گاز سمی ممنوع شد.
  • پروتكل ۱۹۲۵ ژنو : وحشتی كه از جنگ افزارهای شیمیایی در طول جنگ جهانی اول تجربه شد به چنان خشمی در میان كشورهای دنیا دامن زد كه تصمیم گرفتند كاربرد مواد شیمیایی یا سلاحهای شیمیایی را برای همیشه در جنگ ممنوع كنند. این تعهد به امضای پروتكل ۱۹۲۵ ژنو مبنی بر منع كاربرد گازهای خفه كننده، سمی و گازهای دیگر و استفاده از شیوه‌های میكروبی در جنگ انجامید. ایران در ۵ نوامبر ۱۹۲۹ و عراق در ۸ سپتامبر ۱۹۳۱ به این معاهده پیوستند.[1] پروتكل ژنو كاربرد سلاح‌های شیمیایی را در جنگ ممنوع می‌كند اما گسترش، تولید و مالكیت چنین سلاح‌هایی را ممنوع نمی‌كند.

سیاست كلی شورای امنیت در رابطه با جنایت شیمیایی صدام

با وجود اینكه قواعد و قوانین روشنی در رابطه با سلاح های شیمیایی وجود داشت اما سیاست كلی شورای امنیت محكومیت كلی استفاده از سلاح های شیمیایی بود.  شورای امنیت به جای عمل به وظیفه خود تنها به مرور ممنوعیت ها می پرداخت. شورای امنیت سازمان ملل تحت نفوذ قدرت­های بزرگ بدون اینكه دولت عراق را به عنوان كشوری كه از سلاح­های شیمیایی استفاده كرده است، محكوم كند، اعلام كرد استفاده از سلاح­های شیمیایی توسط ایران و عراق را محكوم می­كند[.[2 در صورتی كه ایران بارها گفته است كه از سلاح شیمیایی استفاده نكرده است و تاكنون نیز شورای امنیت نتوانسته است سندی را درباره استفاده ایران از سلاح‌های شیمیایی در جنگ تحمیلی ارائه دهد. به همین دلیل حمایت‌های شورای امنیت و سازمان ملل زمینه تداوم جنایات صدام را مهیا كرد و صدام توانست حتی تا روزهای پایانی جنگ تحمیلی از سلاح‌های كشتار جمعی استفاده كند.

لذا فارغ از سیاست های ضد انسانی رژیم بعث عراق كه عامل مهمی در خون ریزی و جنایات این رژیم بود، سكوت و حمایت های ضمنی سازمان ملل و كشور های غربی عامل بسیار مهمی در افزایش دامنه استفاده از سلاح های شیمیایی توسط رژیم بعث عراق بود. طوری كه با مروری بر جنایت‌های جنگی ارتش بعث عراق در طول جنگ، مشاهده می شود؛ صدام حسین با سنجش واكنش‌های های حمایت گونه سازمان ملل و كشور های بزرگ، رفته‌رفته استفاده از تسلیحات شیمیایی را گسترش می دهد.

بدین معنی كه رژیم بعث عراق در سكوت معنا‌دار مجامع جهانی از جمله سازمان ملل قدم‌به‌قدم پیش رفته و در نهایت صدام به این جسارت رسید كه به شهرهای غیر نظامی و افراد غیر‌نظامی حمله شیمیایی كند و این سكوت سازمان ملل زمینه‌ای را فراهم كرد تا سایر كشورها از جمله آمریكا، روسیه و ... هیچ منعی برای تسلیح شیمیایی عراق قرار ندادند و هیچگونه ممانعتی برای جنگ‌افزارهای كشتار جمعی صدام وجود نداشت. در این راستا روزشمار حملات شیمیایی صدام به ایران از یكشنبه سیاه سردشت تا جمعه سیاه حلبچه این رویه را به خوبی نشان می دهد.

  • 23 دی ماه 1359 اولین گزارش رسمی استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی در جبهه‌های اهواز، دزفول و میمك شروع شد.
  • 17 مرداد سال1361در پیرانشهر
  • شهریور 1361 در عملیات والفجر 4 در مریوان، بانه و پنجوین
  • سال 1362 در عملیات خیبر در جزایر مجنون و خطوط مقدم و جاده‌های اهواز و خرمشهر: اولین حمله بمباران شیمیایی گسترده عراق(بیش از 600 نفر شهید و چندین هزار نفر از رزمنده‌های ما مصدوم شیمیایی شدند)
  • در سال 1363 در عملیات بدر عراق از سلاح‌های شیمیایی و سیانور استفاده كرد كه خسارت وارده، 1000 شهید و 7000 مجروح شیمیایی بود.
  • 23 بهمن سال 1364 در والفجر 8 در فاو، دوباره عراق با بمباران‌های شیمیایی‌اش، باعث مجروحیت 20 هزار رزمنده و 3 هزار شهید شیمیایی شد.
  • سال 1365 در عملیات كربلای 5 در شلمچه
  • سال 1366 در عملیات كربلای 8 در خرمشهر
  • بمباران شیمیایی حلبچه

همانطور كه مشاهده می شود؛ رژیم عراق در ادامه جنایاتش و با مشاهده بی تفاوتی شورای امنیت، حادثه "جمعه سیاه" حلبچه را در 27 و 28 اسفند 66 مرتكب شد كه در این فاجعه، بیش از 5 هزار نفر مصدوم شدند؛ ولی باز هم وجدان‌های خفته بین المللی بیدار نشد و عراق به دلیل سستی و ناكارآمدی سازمان‌های بین‌المللی و شورای امنیت به این جنایتش تا اواخر جنگ ادامه داد.

این در حالی است كه از سال 1359كه اولین حملات شیمیایی صدام علیه مردم و سربازان ایرانی آغاز شد، مسئولان كشور، به سازمان ملل شكایت كردند و تا سال 62 چندین درخواست به سازمان بین الملل فرستاده شد كه سرانجام هیئتی توسط سازمان بین الملل به ایران آمدند و بعد از تحقیقات و آزمایشات لازم، كاربرد سلاح‌های شیمیایی را تایید كردند[.[3

اما این هیئت وقتی به سازمان ملل برگشتند، این خبر را سانسور كردند و گزارش دادند كه در این جنگ، از سلاح‌های شیمیایی استفاده شده است اما نگفتند كه عراق مرتكب چنین جنایتی شده است. عراق با اطمینان از اینكه كشورهایی مثل آمریكا در سازمان ملل از آنها حمایت می‌كنند، تا اواخر جنگ از سلاح‌های شیمیایی استفاده كرد كه این كارش باعث خسارت‌های زیادی برای ایران شد.

اثبات جنایت جنگی صدام در معاهدات بین‌المللی و حمایت سازمان ملل

استفاده عراق از سلاح شیمیایی طبق حقوق بین‌الملل، نقض حقوق بشر دوستانه و جنایات جنگی بود. طبق ماده 8 اسناسنامه دادگاه لاهه، استفاده هر كشوری از سلاح‌های شیمیایی، جزو جنایات جنگی محسوب می‌شود. براساس كنفوانسیون‌های 12 اوت 1949 "ژنو"، این كار، نسل كشی و جنایت علیه بشر قلمداد می شود. لذا سكوت سازمان ملل و كشور های غربی زمانی رخ داد كه عراق علیه كشورمان مرتكب جنایت جنگی شده بود.

علاوه براین قطعنامه های شورای در محكومیت استفاده از سلاح‌های شیمیایی به صورت كلی و بدون ذكر نام عراق، با توجه به وضعیت نا بسامان این كشور در جنگ و جو غالب افكار عمومی در جهان تحت تأثیر ایالات متحده و دیگر قدرتهای غربی حامی عراق، با این هدف صورت می‏گرفت كه ایران و عراق را از این نظر در وضعیت یكسانی قرار دهد.

هرچند كه گزارش های روشن و صریح كارشناسان اعزامی سازمان ملل متحد مدارك لازم را برای موضع گیری قاطع شورا فراهم ساخته بود، اما سازمان ملل همواره موضع سكوت و حمایت از رژیم بعث عراق را در پیش گرفت و در پایان جنگ كه صدام دچار مشكلات عدیده‌ای برای ادامه جنگ شده بود و كشورای غربی نیز توان حمایت از صدام را در مقابل دفاع مردم ایران نداشتند، سازمان ملل سعی كرد با صدور قطعنامه 620 به نوع دیگری خودش را تبرئه كند.

پی­ نوشت:

  1. جمشید ممتاز ،حقوق بین الملل سلاح های كشتار جمعی ،ترجمه :امیر حسین رنجبریان ، نشر دادگستر، تهران،1377.ص54،55،56.
  2. Jean-Marie Henckaerts and Louise Doswald-Beck, CUSTOMARY INTERNATIONAL HUMANITARIAN LAW, international committee of the red cross, the university of Cambridge, 2005,P: 237, 240, 251, 262 ,290.
  3. ICRC,” Memorandum on the Applicability of International Humanitarian Law” ,2004,P:5.
ارسال به دوستان
نسخه چاپی
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: