مرکز اسناد انقلاب اسلامی

کد خبر: ۶۹۶۹
در تیرماه 1359 خبر کشف و خنثی‌سازی یک کودتای نظامی به نام «کودتای نقاب» تبدیل به تیتر یک روزنامه‌ها شد. در پس پرده این کودتا سه هدف مهم شهادت امام خمینی، براندازی نظام جمهوری اسلامی و تضعیف یگان‌های عمده ارتش در نظر گرفته شده بود. طراحان کودتا برنامه‌­ای را در دست اجرا داشتند که نتایج آن هیچ‌گاه منفی نبود چراکه آن‌ها یک بازی برد – برد را برای تأمین منافع خودشان تدارک دیده بودند. اما همکاری ارتش و سپاه در خنثی سازی کودتا، حضور مردم در صحنه و رفتار امام با ارتشیان از جمله عواملی بود که باعث مات شدن کودتاچیان در این ماجرا گردید.
تاریخ انتشار: ۰۹:۳۰ - ۱۶ تير ۱۴۰۰ - 2021July 07

پایگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ در تیرماه 1359، و تحت شرایطی که کمتر از 18 ماه از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران می­‌گذشت، یک حرکت نظامی سیاسی، با مقدمه‌چینی بسیار پیچیده­ که هدفش تغییر نظام جديد حکومتی جدید بود، در قالب یک کودتای نظامی به ­نام «کودتای نقاب»، به ­ملت و کشور ایران تحمیل گردید. کودتایی که قبل از اجرا، خنثی می‌شود.

در پس پرده این واقعه­ ـ که کودتا نامیده شده است ـ سه هدف مهم شهادت امام خمینی، براندازی نظام جمهوری اسلامی و تضعیف یگان‌های عمده ارتش در نظر گرفته شده بود. از آن‌جایی که محقق شدن این اهداف به ­صورت هم زمان میسور نبوده و نتایج حاصل از آن­ها مرحله به مرحله دنبال می­‌شد؛ به این معنا که نتیجه ندادن هدف نخست، هدف دوم را مورد توجه قرار می­‌داد و براساس وضعيت ناشی از اجرايی شدن هدف اخير، شرایط برای اجرايی نمودن مرحله سوم نیز مهیا می­‌گردید. این اهداف آن‌چنان زیرکانه انتخاب شده بودند که محقق شدن هر یک از آن‌ها می­‌توانست تأمین‌كننده بخش اعظمی از خواسته­‌های طراحان و آمران این ماجرا در ارتباط با دولت انقلابی ایران محسوب شود. اما اين نکته حايز اهمیت است که عدم دستيابي به نتیجه ـ در ارتباط با هر یک از این اهداف ـ نیز به ­معنای شکست کامل پروژه نبوده باز هم منافع زیادی را نصب آنها می­‌ساخت.

دقت در اهداف و برنامه‌­های مجریان این توطئه، توجه خاص به­ شخصیت افرادی که برای اجراي آن انتخاب شده بودند، تلاش زیرکانه‌­ای که برای آلوده‌سازی اقوام به ­عمل آمده بود، هدف قراردادن ارتش که به مثابة نقطه قوت نظام جدید در حال تثبیت جایگاهش در ميان انقلابیون بود، مخدوش نشان دادن جایگاه رهبری انقلاب با توجه به حمایتی که از ارتش داشت و رفتار و عملکرد ارتشیان در این ارتباط، و دیگر مباحث و موضوعات طرح شده در این حوزه، تماماُ مؤیّد این واقعیت است که یک قوّه عاقله با بهره جستن از مجموع توانایی­‌های اطلاعاتی و داشته‌هايش که در سایر حوزه‌­ها تلاش ­نموده تا یک بازی برد برد را برای تأمین منافع خودشان تدارک دیده آن را اجرايی نماید. چرا که طراحان کودتا برنامه‌­ای را در دست اجراء داشتند که نتایج آن هیچ‌گاه منفی نبود؛ و به ­عبارتی دیگر، مي‌توان این‌چنین مفروض داشت که توطئه­‌ای را داخل یک «قدر مطلق»[1] قرارداده در انتظار نتایج حاصل از آن مي‌نشستند. بدیهی است که براساس مفروضات و اصول موضوعة رياضيات نظري، هیچ‌گاه حاصل جبری این گزاره منفی نبود. بازخوانی و بررسی تمامی اسناد و سوابق كشف و منتشرشده از این واقعه، اثبات کننده این واقعیت غیرقابل تردید خواهد بود.

طرح‌ریزی و اقدام برای «کودتای نقاب» - فارغ از اینکه اجرا شده و یا به­ مرحله اجرا در نیاید و حتی بدون توجه به نتایج احتمالی که می‌توانست برای کودتاچیان به­ دنبال داشته باشد - در بالاترین حدّ ممکن می‌­توانست تأمین کننده منافع دولتمردان امریکایی باشد؛ چرا که اگر فقط قسمت اول طرح که شامل بمباران منزل امام(ره) بود، انجام می­‌پذیرفت و مابقی طرح کودتا نیز با شکست رو به رو می­‌شد، بخش اصلی و اعظم خواسته­‌های آنها مبتنی بر حذف یک زعیم بزرگ و تأثیرگذار از صحنه سیاست ایران و جهان محقّق گردیده بود.

بنابر این وقایعی که در تیرماه 1359، در کشور ایران و تحت نام «کودتای نقاب» رخ داد، در حقیقت توطئه­‌ای بود از سوی امریکاییان در راستای محقّق شدن اهداف آن­ در قالب هراس از «تئوری دومینو»[2] که در ارتباط با جمهوری اسلامی ایران به­ مرحله اجرا در می­‌آمد. اولین اقدام در راستای اجرایی کردن این تئوری، «حملة نظامیان امریکایی به صحرای طبس» بود که در اردیبهشت همان سال انجام شده لیکن به نتیجه مورد نظر نرسید. عدم حصول موفقیت در این خصوص باعث شد تا مرحله دوم این تئوری که از قبل طرح‌­ریزی شده بود، در دستور کار اجراء قرار گیرد.

حضور امریکاییان در پشت صحنه این توطئه، تنها و مهم­ترین نقطه وصل تمامی مشترکات این کودتا محسوب می­‌گردد که تاکنون مورد بحث قرارگرفته است. امریکاییان شناختی جامع نسبت به افراد مورد نظر داشتند و از این رو در انتخاب­ افراد، هیچ تردیدی باقی نمی­‌ماند. امریکاییان از نظامیان شاه­ دوست می­خواستند تا از بختیار حمایت کنند و این اقدام اجرایی گردید. اطاعت ژنرال­ها و نظامیان ارشد ارتش از یک سرهنگ دوم ژاندارمری نیز بر اساس همین قضیه، قابلیت توجیه دارد. انتخاب یگان­‌ها و دیگر موارد مشابه که از ابهامات این توطئه محسوب می­‌گردید نیز تماماً در این حوزه می‌­تواند قابل تعریف و تفسیر شود

دولتمردان امریکا باور داشتند که موفقیت کودتا و حصول تمام اهدافی که از آن ­طریق دنبال می‌­شد، می‌توانست باعث نابودی یا انحراف نظام اسلامی گردد و از سوی دیگر، عدم حصول اهداف و نتیجه مورد نظر کودتاچیان نیز می­‌توانست شرایطی ایجاد نماید که سوءظن رهبر انقلاب، مسئولین جمهوری اسلامی و تمامی آحاد جامعة ایران را نسبت به ارتش به ­دنبال داشته باشد؛ این موضوع نیز می‌­توانست فرصتی برای اضمحلال یا نابودی ارتش محسوب گردد. گفتنی است که تاریخ معاصر ثابت نمود این مهم نیز از اصلی‌­ترین اهداف امریکاییان در خصوص انقلاب ایران محسوب می­شد که برای اجرایی نمودن مراحل بعدی تئوری دومینو که «جنگ نیابتی» را شامل می­‌گردید، به­طور حتم مفید فایده قرار می‌گرفت.

ورود هم زمان و سازنده نیروهای ارتش و سپاه در صحنه خنثی نمودن این ماجرا، به ­شدت باورهای فکری کودتاچیان و معادلاتی که مطرح نموده بودند را با چالش‌­های غیر قابل حل، رو به رو ساخت. خاصه آنکه، تعداد قابل توجهی از نیروهایی که در سنگرهای مختلف خنثی‌سازی این کودتا شرکت داشتند، ابواب‌جمعی نیروی هوایی ارتش بودند. اقدام بسیار عالمانه حاکمیت در این­خصوص، افشای کودتا توسط فرماندهی وقت نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، سرهنگ(سرلشکر شهید) جواد فکوری بود. این اقدام، از جمله رفتارهای بسیار تأثیرگزار و به­یاد ماندنی واقع شده در سال‌­های اولیه بعد از پیروزی انقلاب بود.

امام خمینی و هیأت حاکمه جمهوری اسلامی با اتخاذ این تصمیم بسیار مهم، پیشگیرانه با موضوع برخورد نموده و با این رفتار، اقدام به اعلام موضع صریح در ارتباط با ارتش و نیروی هوایی نمودند که بسیار مؤثر واقع گردید. امام، در برابر این آزمون بسیار سختی که به ­­واسطه جهالت تعدادی از کارکنان ارتش به­ وجود آمده بود و از طریق آن، تمامی موجودیت ارتش به ­شدت زیر سؤال رفته بود، صبر پیشه کرده، حساب کسان و یاران انقلاب در ارتش را از معدود ناکسان جدا نموده و بار دیگر، باور و اطمینان خودشان نسبت به ارتش و نیروی هوایی را در عمل، اثبات نمودند. سرانجام، اطلاع رسانی پیرامون وضعیت تعدادی از عوامل کودتا و حتی دستگیری چندین نفر از سران کودتا همانند ناصر رکنی و محمدمهدی حیدری، توسط مردم، حرکتی بود که می­‌توان آن را به ­دادن حرکت کیش، از سوی مردم به ضدانقلاب تشبیه نمود که خیلی زود، باعث مات شدن کودتاچیان در این ماجرا گردید.

در واقع استدلال امريكائيان بر اين محور قرار داشت كه اگر جمهوري اسلامي ايران با بحران­‌های امنيت ملي روبه­‌رو نشود، ميزان فراگيرتري از نا امني و تهديد را براي ايالات متحده امريكا در كلّ منطقه فراهم مي‌نمايد. بروز يكکسری حركت‌ها و رفتارها از بدو پيروزي انقلاب اسلامي تاكنون - كه جنگ هشت سالة تحميلي از سوي رژيم بعث عراق مي­‌توان به ­عنوان بارزترين مصداق آن نام برد - تمامأ در همين راستا تلقي مي‌­گردد. به اين ترتيب و با بيان اين توضيحات، مشخص مي­شود كه اولاً امریکایی­ها که باور و تصوّرشان مبتنی بر این تفکّر شکل گرفته بود که ارتش وابسته است و در اختیار آنها قرار دارد و بنا به اراده مسئولان امریکایی هر اقدامی را انجام خواهد داد، خیلی زود و حتی قبل از پیروزی انقلاب متوجه اشتباه خویش شده، درک نمودند که به­ جز تعدادی معدود از سران درباری ارتش، قاطبة کارکنان دستگاه نظامی و ارتشیان در خدمت انقلاب و مردم قرار گرفته، فرماندهی امام خمینی(ره) را پذیرفته‌­اند.

در ثانی، استراتژی امام خميني(ره) در خصوص حفظ ارتش که نشئت گرفته از روح بزرگ و درک عمیق ایشان بود، كمک بزرگي به ایران، در آن دوران انجام داده است. حال ديگر هيچ ترديدي وجود ندارد که سردهندگان شعار انحلال ارتش می‌خواستند توان نظامی كشور را با دست خود ملت منهدم نمايند؛ و زماني كه امريكا نتوانست در مقابل قيام مردم عليه رژيم وابسته پهلوي، جلوگیری از پيروزي انقلاب اسلامی و سرنگونی رژيم وابسته به­خود تدارک ببیند، تلاش نمود تا ارتش را در راستای منافع خود به­کار گیرد.

آنان ضمناً - چنین باور داشتند که حتی در صورت عدم موفقیت کودتاچیان نیز وضعیت ارتش دگرگون خواهد گشت و اعتماد حکومت جدید از ارتشیان سلب خواهد شد رفتار امام خمینی(ره) با کودتاچیان و اعضای خانواده آنها و همچنین متمایز نمودن رفتار این­ عده از سایر ارتشیان و سرانجام حسن ظن و اعتمادی که در عمل نسبت به ارتش نشان دادند، باعث گردید تا این قسمت از توطئه نیز خنثی شود.

منبع: کتاب «قدر مطلق یک کودتا؛ کودتای نقاب به روایت اسناد» (با تلخیص)


پی‌نوشت‌ها؛

1- در ریاضیات، «قدر مطلق» عددی حقیقی است که مقدار عددی آن را بدون در نظر گرفتن علامتش محاسبه می­نمایند. پس، قدر مطلق عددي همواره مثبت است.

2- براساس مفاد این تئوری، زمانی که یک کشور در منطقه‌ای از جهان تحت نفوذ کمونیسم قرار می‌گیرد کشورهای اطراف هم مانند ویژگی دومینو آن را دنبال می‌کنند. تئوری دومینو در طول جنگ سرد به منظور توجیه نیاز به ­مداخله امریکا در سراسر جهان و محقق شدن این امر با مدیریت ایالات متحده به طور مستمر به کار بسته شد.

.

ارسال به دوستان
نسخه چاپی
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: