مرکز اسناد انقلاب اسلامی

اهمیت جایگاه شورای نگهبان در نظام جمهوری اسلامی ایران باعث شده است تا امام خمینی همواره به مناسبت‌های مختلف به تشریح اهمیت وظایف این نهاد بپردازند. ایشان بارها با تأکید بر جایگاه و شان قانونی شورای نگهبان، التزام به قوانین اسلام، آینده‌نگری، عدم توجه به منافع گروهی و فردی و... به تبیین وظایف شورای نگهبان پرداخته‌اند.
دکتر مظفر شاهدی
اگر قرار باشد سازوکار انتخابات و فرایند نماینده‌گزینیِ برای مجالس شورای ملی دوره پهلوی را فقط با یک واژه توصیف کرد، باید گفت به‌معنای دقیقه کلمه: «افتضاح» بود. هم‌چنان‌که نتایج مترتب بر چنین انتخاباتی هم، که در مجالس آن روزگار نمود پیدا می‌کرد، بی‌هیچ اما و اگر و کمترین اغراقی: «مضحک» بود. و هم‌چنان که خواسته شاه بود فقط کسانی به‌عنوان کاندیداهای احزاب وارد عرصه مضحکه انتخابات می‌شدند که پیشاپیش مراتب سرسپردگیِ بی‌حرف و حدیثِ آنان به‌رژیمِ استبدادگرا و مردم‌ستیزِ پهلوی، از سوی ساواک و دیگر دستگاه‌های امنیتی و سیاسی، مورد تأیید و تأکید قرار گرفته بود.
با پیروزی انقلاب اسلامی مهدی بازرگان به نمایندگی از نهضت آزادی در راس دولت موقت قرار گرفت اما سرانجام در نیمه آبان 58 و پس از تسخیر لانه جاسوسی، این دولت استعفا داد. از این پس تقابل علنی نهضت آزادی با انقلاب اسلامی وارد فاز تازه‌ای شد و تعارض ذاتی تفکر و ایدئولوژی حاکم بر نهضت آزادی ایران با ایدئولوژی جریان ولایی منجر به رویارویی آن نهضت با نظام جمهوری اسلامی ایران گردید. این تقابل به هنگام برگزاری انتخابات‌ها بیشتر رخ نشان می‌داد.
آغشته شدن آثار نهضت آزادی ایران به لایه‌هایی التقاطی از اومانیسم، لیبرالیسم، ساینتیزم و رشنالیزم در مقام چارچوب نظری و پوزیتیویزم در مقام روش، در رفتار سیاسی نهضت آزادی تاثیر مستقیم گذارد به طوری که رد پای غرب و به ویژه آمریکا را به عنوان تکیه گاه و دال مرکزی بسیاری از رفتارهای سیاسی این نهضت می‌توان برشمرد. متعاقب همین دیدگاه، نهضت آزادی در ایام مبارزات نهضت اسلامی، آشکارا از طرح‌های آمریکا برای توقف نهضت حمایت می‌نمود و ابایی از اذعان به آمریکایی بودن آنها نداشت. پس از پیروزی انقلاب اسلامی دولت موقت و نهضت آزادی تلاش‌های گسترده‌ای را جهت جلب رضایت آمریکا بر می‌دارد که ارائه اطلاعات به سفارت آمریکا، تبلیغ عیله اقدامات انقلابی مغایر با منافع غرب، و تلاش برای گسترش روابط حسنه با این کشور از آن جمله‌اند.
26 اردیبهشت 1336 محمدرضا پهلوی برای تحکیم بنیان‌های سلطنت خود، حزب مردم را تشکیل داد. این حزب با برخورداری از فراکسیون‌های پارلمانی در تمام ادوار دو مجلس سنا و شورای ملّی شرکتی فعال داشت و در راستای اهداف مورد نظر شاه در وقایع مهمی از جمله اصلاحات امریکایی، انتخابات ادوار مختلف مجلسین و... به ایفای نقش در مقابل حزب اکثریت پرداخت.
به دنبال اعلام موجودیت رژیم صهیونیستی، آیت‌الله کاشانی ضمن دعوت مردم به مبارزه علیه رژیم اشغال‌گر قدس، مسلمان جهان را به حمایت از مردم فلسطین فراخواند. شهید نواب صفوی نیز همگام با آیت‌الله کاشانی با ایراد سخنرانی‌های کوبنده از مردم و مسئولین دعوت به مبارزه کرد. آیت‌الله بروجردی نیز در بیانیه‌ای از مسلمانان ایران و سایر ممالک اسلامی دعوت کرد تا علیه یهودیان صهیونیست مجتمع شوند. همچنین آیت‌الله سید محمد بهبهانی در نامه‌ای خطاب به پاپ، رهبر کاتولیک‌های جهان به شدت علیه این اقدام موضع‌گیری کرد. اقشار مختلف مردم نیز با اعلام آمادگی برای اعزام به مبارزه خشم خود را نسبت به موجودیت رژیم اشغال‌گر بیان کردند.
در عید فطر سال 1357، یکی از باشکوه‌ترین تجمعات تاریخ نهضت اسلامی برپا شد که طی آن مردم ضمن برگزاری نماز عید، اقدام به تظاهرات گسترده‌ای علیه رژیم پهلوی کردند.بنابر گزارش روزنامه‌ها‌ «تظاهرات‌ و راهپیمایی‌ چند میلیونی‌. عظیم‌ترین‌ نماز عید فطر تاریخ‌ ایران‌ برگزار شد». برمبنای‌ همین‌ گزارش‌ براساس‌ نظر حضرت‌ امام‌ «راهپیمایان‌، سربازان‌ و افسران‌ را در خیابان‌ها گلباران‌ كردند».
از ديدگاه سياسى امام، اگر تأسيس حكومت اسلامى، اولويت اول براى ايشان در ايران بود، در خارج از كشور، آزادى بيت‌المقدس و سرزمين فلسطين، مهم‌ترين دغدغه‌ فكرى و عملِ سياسى ایشان را تشکیل می‌داد. یکی از اختلافات اساسی امام با رژيم پهلوى، درباره‌ى نفوذ صهيونيسم در ايران و حمايت از مردم مظلوم فلسطين بود. مى‌توان در انديشه‌ انقلابى و آزادى‌بخش امام، آزادى ملت ايران و فلسطين را دو ضرورت عينى و اساسى دانست كه بسيارى از آثار كتبى و شفاهى و مبارزات سياسى ايشان، مبيّن اين امر است. از این‌رو ایشان همواره ملت ایران و مسلمانان و آزادی‌خواهان جهان را به حمایت از مردم فلسطین فرا می‌خواندند.
تطهیرناشدنی
از زمان برآمدن رضاخان در صحنه سیاسی کشور، مبارزه با دین و فرهنگی دینی به عنوان یکی از مهم‌ترین موانع تحقق و تداوم استبداد همواره سرلوحه برنامه‌های رژیم پهلوی قرار گرفت. به طوری که رضاخان پس از سرکوبی خونبار مخالفان و تثبیت پایه‌های قدرتش، از سوی انگلیس، مأموریت یافت فرهنگ اسلامی را از صحنه زندگی مردم خارج کرده و فرهنگ غرب را جانشین آن نماید. رضاخان و بعد از او محمدرضا پهلوی در تلاش بودند تا از طریق مبارزه با روحانیت به عنوان مهمترین نهاد دینی همچنین مبارزه با باورها و شعایر مذهبی و... پایه‌های استبداد را پی‌ریزی کنند. هرچند این اقدامات ضربات جبران‌ناپذیری بر فرهنگ کشور وارد ساخت، ولی در نتیجه مبارزات مردم و روحانیون به رهبری امام خمینی، پایه‌های استبداد در کشور فرو ریخت.
بازنشر
در اکثر کشورهای دنیا به منظور اعمال نظارت بر انتخابات، مراجع قانونی وجود دارند. مشابه شورای‌ نگهبان قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، در کشورهای دیگر هم نهادهایی تحت عنوان شورا یا دادگاه وجود دارند که وظیفه آن‌ها نظارت بر صحت انتخابات است. تنها تفاوتی که وجود دارد آن است که در دیگر کشورها این نظارت در نهایت به دادگاه قانون اساسی، دادگاه عالی عدالت، شورای قانون اساسی، دیوان عالی کشور یا نهاد مشابه دیگری که تصمیم نهایی را گرفته و در برابر این تصمیم به شخص یا نهادی پاسخ‌گو نیست، ختم می‌شود. بنابر این وجود نهاد نظارتی در دیگر کشورها مورد تردید نیست، تنها ماهیت این نهادها متفاوت است که آن هم به ساختار سیاسی- حقوقی کشورها بستگی دارد.