مرکز اسناد انقلاب اسلامی

درباره ما

مركز اسناد انقلاب اسلامی با هدف تدوین تاریخ  انقلاب اسلامی و جمع‌آوری اسناد و مدارك مربوط به نهضت امام خمینی و ثبت و ضبط خاطرات فعالان نهضت اسلامی جهت انجام تحقیقات مستند تاریخی، از سال 1360 فعالیت خود را آغاز کرد.

در سال 1367 حضرت امام خمینی در نامه‌ای به رئیس وقت مركز اسناد انقلاب اسلامی، با ابراز عدم رضایت از انتشار تاریخ‌های غیرواقعی از طرف وابستگان به شرق و غرب، ضمن تشویق به نگارش تاریخی واقعی و مستند، پی‌گیری جدی‌تر در خصوص جمع‌آوری همه اسناد اعم از نوشته، صدا و تصویر را مورد تاكید قرار دادند. بر این اساس مركز اسناد انقلاب اسلامی به محلی برای جمع‌آوری و نگهداری كلیه اسناد مربوط به انقلاب اسلامی تبدیل شد.

در ذیل جهت آشنایی هرچه بیشتر با ساختار، کارکرد و فعالیت‌های مرکز اسناد انقلاب اسلامی، به معرفی ساختار مرکز و فعاليت‌هاي آن می‌پردازیم.

 

ساختار

عالی‌ترین مرجع سیاستگذاری مركز اسناد انقلاب اسلامی هیات امنای آن است كه اعضای آن عبارتند از آقایان: حجت‌الاسلام والمسلمین مصطفی پورمحمدی(رئیس هیات امنا) و حجت‌الاسلام والمسلمین روح‌الله حسینیان.

از سال 1374 حجت‌الاسلام‌و‌المسلمین روح‌الله حسینیان به عنوان رئیس مركز اسناد انقلاب اسلامی منصوب شد و تاكنون نیز عهده‌دار این مسئولیت است.

 

ساختار مرکز اسناد انقلاب اسلامی از معاونت‌های زیر تشکیل شده است:


 1- معاونت پژوهشی

این معاونت به عنوان ركن تحقیق و پژوهش مركز، از 7 گروه پژوهشی با عناوین: "مطالعات انقلاب اسلامی"، "تاریخ منطقه‌ای"، "کتب مرجع"، "روزشمار"، "جامعه‌شناسی سیاسی و اقتصاد"، "روابط بین‌الملل و ترجمه" و "اندیشه و حقوق سیاسی" تشکیل شده است که وظیفه پژوهش در زمینه انقلاب اسلامی را بر عهده دارند.

این معاونت هم‌اکنون تحت مدیریت دکتر محمد مهدی اسماعیلی اداره می‌شود.

 

 2- معاونت تاریخ شفاهی

معاونت تاریخ‌شفاهی مرکز اسناد انقلاب اسلامی، وظیفه گردآوری ، ثبت، ضبط و تدوین خاطرات افراد و شخصیت‌های مؤثر و تاثیرگذار در انقلاب اسلامی و دوران جمهوری اسلامی را به عهده دارد. روند یافتن شخصیت‌های موثر در انقلاب و ارتباط‌گیری با آن‌ها بخشی از پیش‌زمینه‌های این مهم است که توسط همین معاونت انجام می‌شود.

معاونت تاریخ شفاهی هم اكنون به مدیریت آقای دکتر مرتضی میردار مشغول فعالیت است.

این معاونت از چهار بخش اصلی واحد مصاحبه، واحد بازشنوایی، گروه تاریخ‌شفاهی و گروه خاطرات تشکیل شده است. "واحد مصاحبه" وظیفه شناسایی، هماهنگی، دعوت و اجرای مصاحبه‌های تصویری با شخصیت‌های مختلف را دارد . قریب به 8000 ساعت مصاحبه تصویری و 13000 ساعت مصاحبه صوتی گنجینه تاریخ شفاهی و خاطرات مرکز اسناد انقلاب اسلامی را تشکیل می‌دهد. "واحد بازشنوایی" نیز کار بازنویسی و تطبیق صوت و متن مصاحبه‌ها را بر عهده داشته که هر کدام از آن‌‌ها بطور مجزا بایگانی می‌شود.

"گروه تاریخ شفاهی" به صورت موضوعی خاطرات افراد و شخصیت‌ها را پیرامون یک موضوع واحد دنبال کرده و به طور روشمند تدوین می‌کند. "گروه خاطرات" نیز متصدی تدوین خاطرات افرادی است که در تحولات انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی نقش‌آفرینی کرده‌اند.


 3- معاونت اسناد و کتابخانه

معاونت اسناد و کتابخانه وظیفه تهیه، جمع‌آوری ، آرشیو و سازماندهی اسناد مرتبط با حوزه تاریخ انقلاب اسلامی را بر عهده دارد. کارکردهای این معاونت براساس اهداف تعریف شده مرکز اسناد انقلاب اسلامی، جمع‌آوری اسناد به منظور تامین محتوای سندی برای پژوهشگران است.

 این معاونت هم اكنون با مسئولیت آقای محمدحسن روزی‌طلب فعالیت می‌كند.

این معاونت از چهار واحد اصلی تشکیل شده است؛

واحد "آرشیو اسناد مکتوب" که وظیفه جمع­آوری، نگهداری و دیجیتال‌سازی و اطلاع‌رسانی اسناد را بر عهده دارد که تاکنون  4,500,000برگ سند در این واحد وجود دارد.  واحد "سازماندهی اسناد" که وظیفه فهرست‌نویسی و استخراج اطلاعات اسناد بر اساس کلیدواژه‌ها را برعهده دارد.

واحد "سازماندهی و آرشیو اسناد چندرسانه‌ای" که کار جمع‌آوری، نگهداری، دیجیتال‌سازی، سازماندهی و اطلاع‌رسانی اسناد چندرسانه‌ای(شامل فیلم، صوت و عکس) را انجام می‌دهد. 44,853 ساعت فیلم، 350,000 قطعه تصویر و 48000 ساعت صوت تا کنون جمع‌آوری شده است. همچنین جمع‌آوری، نگهداری و اطلاع‌رسانی آرشیو تاریخ شفاهی از دیگر وظایف این واحد است.

 واحد " کتابخانه و آرشیو مطبوعات " که خرید کتاب و مطبوعات، سازماندهی و اطلاع‌رسانی آن‌ها بر عهده این واحد است. همچنین کتابخانه امام مهدی(عج) این واحد با 48,944 عنوان کتاب ظرفیت خوبی برای ارائه خدمات به محققان تاریخ انقلاب و علاقمندان به مطالعات تاریخی دارد.

"گروه پژوهشی تدوین اسناد" نیز به عنوان واحد پژوهشی این معاونت اجرای طرح‌های پژوهشی مبتنی بر اسناد را به عهده دارد. تا کنون 51 عنوان کتاب مبتنی بر این اسناد چاپ و منتشر شده است.


 4- معاونت اداری و مالی

معاونت اداری و مالی مرکز اسناد انقلاب اسلامی، که ساماندهی امور مالی و اداری مجموعه را عهده‌دار است، هم اکنون توسط آقای محمدعلی محمدی اداره می‌شود.

 

 5- موسسه فرهنگی هنری

وظیفه چاپ، انتشار و توزیع کتب تألیف‌شده در مرکز اسناد بر عهده موسسه فرهنگی هنری مرکز اسناد انقلاب اسلامی است. همچنین تولید محصولات الکترونیکی، چندرسانه‌ای و پشتیبانی و مشاوره فیلم‌ها و سریال‌ها در حوزه تاریخ از مهم‌ترین فعالیت‌های این مؤسسه است.

 معاونت فرهنگی هنری و معاونت امور اجرایی و بازرگانی دو معاونت اصلی موسسه هستند که هر کدام با دفاتر متعدد تحت نظر مدیرعامل مؤسسه فعالیت می‌کنند.

معاونت فرهنگی هنری دارای دفاتر فرهنگی، هنری، ویراستاری، چندرسانه‌ای و آماده‌سازی و گرافیک است.  "دفتر فرهنگی" کار تدوین و واگذاری طرح‌های پژوهشی در قالب «دانستنی‌های انقلاب اسلامی برای جوانان» را انجام می‌دهد و بعلاوه تولید آثاری در قالب رمان، داستان و نثر ادبی از دیگر فعالیت‌های این دفتر است.

"دفتر هنری" کار طراحی و تولید محصولاتی همچون مستند، نماهنگ، موشن‌گرافی و.. را بر عهده دارد. در کنار این بخش، " دفتر چندرسانه‌ای" قرار دارد که به تولید کتاب‌های صوتی و الکترونیکی می‌پردازد.

"دفتر ویراستاری" کلیه امور مربوط به ویرایش و فرآوری متون کتاب‌ها و طرح‌ها را بر عهده دارد. "دفتر آماده‌سازی" یکی دیگر از دفاتر موسسه است که کار آماده‌سازی کتاب‌ها جهت چاپ را انجام می‌دهد.

علاوه بر این‌، دو دفتر سایت و روابط‌ عمومی نیز بطور مجزا مشغول فعالیت هستند. دفتر سایت به عنوان بازوی رسانه‌ای وظیفه تولید محتوای تاریخی و بروزرسانی پایگاه اینترنتی مرکز اسناد انقلاب اسلامی و مدیریت شبکه‌های اجتماعی را بر عهده دارد. دفتر روابط عمومی نیز زمینه‌های ارتباط‌گیری با نهادها و ارگان‌های مختلف را فراهم می‌کند.

حوزه معاونت امور اجرایی و بازرگانی نیز شامل دفاتر تولید، بازرگانی، اداری و مالی می‌شود. انتشار، بازاریابی و فروش کتاب و محصولات مرکز اسناد انقلاب اسلامی عمده وظیفه این معاونت است. "دفتر تولید" فرآیند فنی و سخت‌افزاری انتشار کتاب و سایر محصولات را بر عهده دارد.  فروش محصولات و کتب مرکز توسط "دفتر بازرگانی" صورت گرفته و "دفاتر اداری و مالی" هم به امورات درون‌سازمانی موسسه می‌پردازند.

 

 6- مرکز اسناد انقلاب اسلامی شعبه قم

از آنجا که شهر قم مرکز اصلی تمرکز مرجعیت شیعه و نقطه آغاز نهضت امام خمینی است، استقرار و تأسیس شعبه‌ای از مرکز اسناد انقلاب اسلامی در این شهر ضروری می‌نمود. از این رو شعبه مرکز اسناد انقلاب اسلامی در قم با هدف گردآوری اسناد و ضبط و تدوین خاطرات مبارزان انقلاب اسلامی تاکنون در ثبت و ضبط اسناد و خاطرات علمای بزرگ قم و روحانیت مبارز این شهر فعالیت‌هایی را انجام داده است. یکی از مهم‌ترین پژوهش‌های این مرکز دائرة‌المعارف مشاهیر علمای شیعه است که در پروژه‌های متعدد در دست آماده‌سازی قرار دارد.

مرکز اسناد انقلاب اسلامی شعبه قم هم‌اکنون توسط حجت‌الاسلام دکتر محمد شجاعیان اداره می‌شود.

 

فعالیت‌ و کارکردها

مرکز اسناد انقلاب اسلامی، در راستای رسالت اصلی خود مبنی بر تدوین تاریخ انقلاب اسلامی کارکردهایی دارد که عبارتند از:


 1- جمع‌آوری و آرشیو اسناد

از جمله مهم‌ترین کارکردهای مرکز اسناد انقلاب اسلامی، جمع‌آوری و آرشیو اسناد تاریخی در حوزه انقلاب اسلامی است . در حال حاضر موجودی مخزن اسناد بالغ بر 4,500,000 برگ سند است که برای بهره‌بردای و استفاده محققین در اختیار آن‌ها قرار می‌گیرد. این اسناد در حوزه تاریخ پهلوی ، تاریخ انقلاب اسلامی، بعد از انقلاب و دوران جمهوری اسلامی است.

این اسناد غالباً گزارش‌های ساواک رژیم پهلوی، شهربانی و .... در قبل از انقلاب و اسناد مربوط به نیروی انتظامی ، دادستانی و .... پس از پیروزی انقلاب اسلامی را شامل می‌شود.

همچنین نمایه‌سازی اسناد یکی از فرآیندهایی است که به منظور سهولت در جستجو و استفاده محققان تاریخ صورت می‌گیرد.

علاوه بر این‌ها مجموعه عظیمی از روزنامه‌ها و مطبوعات مختلف از آغاز تاریخ روزنامه‌نگاری در ایران جمع‌آوری شده است که خود منبع بی‌بدیلی برای تاریخ‌نگاری به ویژه در حوزه تاریخ معاصر و انقلاب اسلامی است. تا به حال تعداد 15000 برگ از 50 عنوان روزنامه در اختیار مجموعه قرار دارد. این امر به عهده معاونت اسناد و کتابخانه است.


 2- ضبط ، ثبت و تدوین خاطرات

از دیگر فعالیت‌ها و کارکردهای مرکز اسناد انقلاب اسلامی بهره‌گیری از روش تاریخ شفاهی در تدوین تاریخ انقلاب می‌باشد که محتوای اولیه آن از طریق ضبط و ثبت خاطرات افراد موثر در انقلاب اسلامی یا شاهدان وقایع نهضت امام خمینی صورت می‌گیرد. شناسایی مبارزان در نهضت اسلامی، مصاحبه با آنها و سپس تدوین خاطرات راویان انقلاب از دیگر اقدامات این مرکز است که این مهم برعهده معاونت تاریخ شفاهی مرکز اسناد انقلاب اسلامی است.

این بخش تاكنون نزدیك به 21 هزار ساعت مصاحبه از مبارزان و فعالان انقلابی- سیاسی تهیه کرده كه شامل 13000 ساعت مصاحبه صوتی و 8000 ساعت مصاحبه تصویری است. این خاطرات که می‌تواند منبع پژوهش‌های بسیاری در حوزه تاریخ انقلاب اسلامی باشد همچنان ثبت و ضبط می‌شود.


 3- چاپ و انتشار کتاب

یکی از پرکارترین مراکز پژوهشی در حوزه نشر کتاب با موضوع تاریخ انقلاب اسلامی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی است که تاکنون نزدیک به 1500 عنوان کتاب و سالیانه بطور میانگین 70 عنوان کتاب با موضوعات مختلف در حوزه تاریخ انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی توسط این مرکز چاپ و منتشر شده است.

پس از تکمیل فرآیند تحقیقات و تدوین کتاب در هر معاونت، انتشار کتاب توسط موسسه فرهنگی هنری صورت می‌گیرد.

تاکنون بیش از 50 عنوان کتاب درباره نهضت اسلامی، بیش از 50 عنوان کتاب با موضوع رژیم پهلوی، بیش از 50 عنوان کتاب درباره جمهوری اسلامی، بیش از 80 عنوان کتاب در حوزه دفاع مقدس، بیش از 150عنوان کتاب در حوزه خاطرات و بیش از 90 عنوان کتاب در حوزه اسنادی و بیش از 140 عنوان کتاب در قالب دانستنی‌های انقلاب اسلامی برای جوانان به چاپ رسیده است. همچنین تدوین و انتشار ده‌ها عنوان فرهنگنامه(دائره‌المعارف) در حوزه تاریخ انقلاب اسلامی از جمله این فعالیت‌هاست.


 4- فعالیت‌های فرهنگی هنری

تولید محصولات چندرسانه‌ای اعم از مستندهای تاریخی، نماهنگ، اینفوگرافيک، موشن‌گرافیک، موشن‌کمیک، کتب صوتی و الکترونیک از دیگر فعالیت‌های مرکز اسناد انقلاب اسلامی است. همچنین پشتیبانی سندی و محتوایی از فیلم‌های تاریخی گام بزرگی در جهت روایت تاریخ انقلاب اسلامی است که توسط این مرکز برداشته شده است. مسئولیت این مهم بر عهده موسسه فرهنگی هنری است.

 فیلم‌های سینمایی همچون سیانور و ماجرای نیمروز از جمله فیلم‌هایی است که با مشاوره و پشتیبانی محتوایی و اسنادی این مرکز تولید شده است. علاوه بر این موشن گرافی " 60ثانیه با تاریخ " با هدف روایت تاریخ برای جوانان و نوجوانان از دیگر کارهای بدیعی است که در زمینه تاریخ انقلاب اسلامی انجام گرفته است.


  5- حمایت از پایان‌نامه‌ها، پروژه‌ها و تحقیقات تاریخی

مرکز اسناد انقلاب اسلامی با حمایت از پایان‌نامه‌های دانشگاهی مرتبط با حوزه تاریخ انقلاب اسلامی نقش مهمی در پشتیبانی از دانشجویان علاقمند و پژوهشگران جوان تاریخ انقلاب ایفا کرده است. تا کنون بالغ بر ..... عنوان پایان‌نامه دانشگاهی با حمایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی تدوین، چاپ و منتشر شده است.


 6- تربیت و هدایت پژوهشگران تاریخی

مرکز اسناد انقلاب اسلامی با ایجاد ظرفیت‌های هدایتی و حمایتی نسل قابل توجهی از پژوهشگران تاریخ را به جامعه تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی معرفی کرده است که تا کنون چندین اثر از آن‌ها در حوزه‌های مختلف تاریخی چاپ و منتشر شده است.  در این زمینه می‌توان به تربیت و حمایت از حدود هزار محقق و پژوهشگر در حوزه تاریخ اشاره کرد.


 7- ارائه طرح‌های تحقیقاتی در حوزه تاریخ انقلاب

موضوعات تحقیقاتی حوزه تاریخ در قالب طرح‌های پژوهشی ، تاریخ شفاهی( تدوین  کتب خاطرات) و اسناد (تدوین کتب اسنادی) به صورت دو دوره ده‌ساله که هر دوره با استخراج هزار عنوان موضوع با محوریت انقلاب اسلامی ایران در حوزه‌های مختلف مشخص شده و بطور سالیانه توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی ارائه می‌شود. علاقمندان به پژوهش و تاریخ‌نگاری با ارسال سوابق(رزومه) و طرح‌واره(پروپوزال) در یک موضوع مشخص می‌توانند تحت نظر کارشناسان مرکز اسناد انقلاب اسلامی به نگارش کتاب مبادرت ورزند. این فرآیند به اقتضای حوزه تخصصی به معاونت‌های مربوطه ارجاع داده می‌شود.


8- ارائه خدمات به پژوهشگران

کتابخانه امام مهدی(عج) مرکز اسناد انقلاب اسلامی با بیش از 48000 عنوان کتاب همه روزه به متقاضیان خدماتی ارائه می‌دهد. همچنین پژوهشگران می‌توانند با جستجو در گنجینه اسناد، از اسناد مربوطه برای انجام پژوهش استفاده کنند.


9- مرجع‌سازی تاریخ انقلاب

مرجع‌سازی تاریخی یکی از کارکردهای مهمی است که مرکز اسناد انقلاب اسلامی به عهده گرفته است. در این زمینه می‌توان به کتب مرجعی همچون نهضت روحانیون ایران، نهضت امام خمینی، مجموعه پنج جلدی انقلاب اسلامی( زمینه‌ها، چگونگی و چرایی)، کتب مرجع تقویم دفاع مقدس و فرهنگنامه‌ها اشاره کرد که منبع و مرجع پژوهش‌های تاریخی در حوزه انقلاب اسلامی است.


10- فعالیت رسانه‌ای

مرکز اسناد انقلاب اسلامی یکی از اولین موسسه‌‌های پژوهشی تاریخ انقلاب اسلامی است که به طور ویژه و متمرکز در حوزه رسانه ورود پیدا کرده است. در این زمینه پایگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی به آدرس www.irdc.ir  به گنجینه‌ای از مقالات، اسناد، خاطرات و تصاویر در حوزه تاریخ تبدیل شده است.

علاوه بر این حضور پرکار در شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های مختلف از دیگر فعالیت‌ها است. انتشار اسناد در صفحه توئیتر مرکز اسناد انقلاب اسلامی یکی از نوآوری‌ها برای انتشار مطالب تاریخی در فضای مجازی است.


راه‌های ارتباطی

آدرس: تهران، خیابان دکتر شریعتی، نرسیده به میدان قدس روبروی پمپ‌بنزین اسدی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی به نشانی www.irdc.ir

نشانی الکترونیکی: info@irdc.ir

 شماره روابط عمومی مرکز: 22693607

 شماره دفتر فروش کتاب: 22211174