مرکز اسناد انقلاب اسلامی

در دوران نهضت اسلامی، پیوند تاثیرگذار بین قشر تحصیل‌کرده‌ي دانشگاهی و طلاب علوم دینی، نقش بی‌بدیلی در مسیر مبارزه با رژیم پهلوی داشت. این پیوند از همان نخستین سال‌های نهضت اسلامی آغاز و طی سال‌های پایانی دهه 40 مستحکم‌تر شد. تلاش‌های روحانیونی نظیر شهید مطهری، شهید بهشتی، شهید باهنر، آیت‌الله خامنه‌ای، آیت‌الله طالقانی، آیت‌الله مفتح و ... در سازماندهی كنش‌های سیاسی دانشگاهیان بسیار موثر بود و با فعالیت آنان پیوند حوزه و دانشگاه ریشه گرفت. در دهه 50،‌ وحدت دانشگاه و حوزه در مبارزه علیه سلطنت پهلوی، از شعار «پیوند دانشجو و‏‎‎‏ روحانی ناگسستنی است» در مراسم چهلم شهادت آیت‌الله سید مصطفی خمینی، و شعار «دانشجو، روحانی پیوندتان مبارک» در تظاهرات تاسوعای سال 57، وارد مرحله عمل شد. به طوری که در بهمن 1357، همبستگی دانشجویان با روحانیون متحصن در دانشگاه تهران، نمود دیگری از وحدت حوزه و دانشگاه در مبارزه با رژیم پهلوی را نمایان ساخت.
یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های انقلابی شهید آیت‌الله سید عبدالحسین دستغیب در راه تثبیت انقلاب، رسوا کردن گروهک‌های معاند و ضد انقلاب بود. در این برهه حساس تاریخی، وی از طریق صدور اعلامیه، ایراد خطبه در تریبون نماز جمعه، مصاحبه‌های مطبوعاتی و... از مردم می‌خواست توطئه‌های آنان را خنثی کنند. امام جمعه انقلابی شیراز با تبیین نقش امریکا در پرورش گروهک‌های ضدانقلاب می‌کوشید مردم را علیه توطئه‌های این گروهک‌ها بسیج کند. وی در عین حال که برای نجات افراد فریب‌خورده برنامه داشت، در برابر رئوس گروهک‌ها هرگز مسامحه و سازش را راهکار مناسبی نمی‌دانست و تاکید می‌کرد: «دیگر با آن‌ها مسالحه و مذاکره معنا ندارد.» و می‌گفت: «اگر مسامحه کنیم خلاف وظیفه کرده‌ایم.»
آیت‌الله سید عبدالحسین دستغیب، از مبارزان فعال در دوران نهضت اسلامی و امام جمعه شیراز بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، از جمله افرادی بود که در عمل و نظر، تابع تمام و کمال ولایت فقیه بود. دیدگاه وی نسبت به امام خمینی یک دیدگاه کاملا ولایی بود. فرزند شهید دستغیب در این رابطه می‌گوید: «شهید دستغیب بارها می‌فرمود "من اطاع الخمینی فقد اطاع الله"؛ هرکس اطاعت کند خمینی را خداوند را اطاعت کرده است.» به گفته همسر شهید دستغیب: «ایشان خود به اصل ولایت فقیه معتقد بودند و هر چند به امام ارادت خاصی داشتند، ولی نه اینکه آن را منحصر به حیات امام بدانند. ایشان اگر زنده بودند، قطعا از ولی فقیه زمان حمایت کامل می‌کردند، کما اینکه در مجلس خبرگان قانون اساسی با تمام قدرت از این اصل دفاع کردند.»
دانشجویان از جمله اقشاری بودند که در فرصت‌های مختلف، به مبارزات ضداستکباری علیه سلطه امریکا و انگلیس می‌پرداختند که از آن جمله می‌توان به وقایع منتهی به ملی کردن نفت ایران و حوادث 16 آذر سال 1332 اشاره کرد. اما با آغاز نهضت اسلامی، امریکا به عنوان دشمن اول ملت ایران، به هدف اصلی مبارزه تبدیل شد که نابودی رژیم پهلوی نیز در راستای مبارزه با امریکا تعریف می‌شد. بر این اساس استکبارستیزی به کرات در کنش سیاسی دانشجویان مشاهده می‌شد. جنبش دانشجویی در حوادث مهمی نظیر ورود نیکسون به ایران، مخالفت با کنسرسیوم نفتی، مبارزات ضدامریکایی در ماجرای انقلاب سفید و انجمن‌های ایالتی و ولایتی و کاپیتولاسیون و نیز مخالفت با نفوذ اقتصادی هیئت آمریکایی به سرپرستی راکفلر در صف مبارزه با استکبار جهانی قرار گرفت و اندکی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، باز این دانشجویان بودند که با تسخیر سفارت امریکا، به عمر این لانه جاسوسی استکبار جهانی در ایران خاتمه دادند.
چنان که از اسناد لانه جاسوسی برمی‌آید، سفارت امریکا در تهران دستور می‌گرفت که «گزارشات تحلیلی درباره تحولات دانشگاهی؛ فرهنگی و رسانه‌های گروهی تهیه نماید.» در همین راستا، رصد دائمی علائق و کنش سیاسی دانشجویان و اساتید یکی از نیازهای آمریکا اعلام می‌شد و سفارت می‌کوشید به شیوه‌های مختلف در دانشگاه‌ها و در میان دانشگاهیان نفوذ کند. حمایت از مخالفان نهادهای حوزوی در دانشگاه‌ها، مراودات اطلاعاتی با اساتید و دانشگاهیان متمایل به غرب، افزایش ارتباطات نفوذی در نهادهای علمی ایران از طریق ازدواج‌ها، طرح فرهنگی و دانشگاهی فولبرایت برای نفوذ در محافل دانشگاهی و علمی ایران، ارتباط عامل نفوذ با دانشجویان و ترویج اندیشه‌های غربی در میان دانشگاهیان از جمله راهبردهای امریکا برای نفوذ در دانشگاه‌ها بود. سفارت آمریکا می‌کوشید با نفوذ در دانشگاه‌ها، مسیر تحقق اهداف خویش را در ایران هموار کند و به همین منظور از تمامی جاذبه‌های کاذب فرهنگی و علمی خویش بهره گرفت اما در بسیاری از موارد نتوانست به خواسته‌هایش دست پیدا کند.
بعد از تجربه ناموفق مشروطه، قیام‌های متعددی در سراسر کشور علیه استبداد و استعمار شکل گرفت؛ نهضت جنگل یکی از این قیام‌ها بود. رهبری این قیام را میرزا یونس معروف به میرزا كوچک‌خان جنگلی بر عهده داشت. وی در طول دوران مبارزه، قیام علیه استبداد داخلی و مبارزه با استعمار خارجی را هدف خود قرار داده بود، حفظ تمامیت ارضی ابران مبنای مبارزه‌اش بود و آزادی‌خواهی و عدالت‌طلبی را در چارچوب اسلام دنبال می‌کرد. به نوشته ریچارد کاتم، نویسنده امریکایی: «میرزا کوچک‌خان و افرادش که به جنگلی معروف بودند، علیه تمام دشمنان ایران یکسان می‌جنگیدند؛ آن‌ها با روس‌ها جنگیدند و وقتی روس‌ها کنار رفتند با انگلیسی‌ها جنگیدند. زمانی که نیروی ترکیه-آلمان آن‌ها را تهدید کرد که قصد پیشروی به منطقه زیر نظارتشان را دارد، جنگلی‌ها اعلام نمودند با آن‌ها نیز خواهند جنگید.»
در یکصد سال اخیر شهید آیت‌الله سید حسن مدرس از جمله فقیهان و عالمانی است که در عمر با برکت خود علاوه بر دیانت ، به سیاست نیز به معنای تام و تمام آن پرداخته است. آیت‌الله مدرس از عصر مشروطه ، مبارزه با استبداد و استعمار تا لحظه شهادت در عرصه سیاست درخشیده است بطوری که می‌توان دوران نمایندگی او در مجلس شورای ملی ( از دوره دوم تا ششم) را سیاسی‌ترین دوران زندگانی سید حسن مدرس قلمداد کرد. آیت‌الله مدرس در پنج دوره نمایندگی خود در مجلس عرصه‌های نوینی در سیاستمداری و سیاستگذاری ایران خلق کرد که برگرفته از شخصیت خودساخته او بود. نگاهی به مؤلفه‌های شخصیتی شهید مدرس در دوران نمایندگی ابعاد برجسته‌ای از یک نماینده تمام و کمال مردم را به منصه ظهور می‌رساند. مردم‌داری، دشمن‌شناسی و دشمن ستیزی، استبدادستیزی، ایستادگی در برابر تهدیدو تطمیع، ساده‌زیستی و استقلال شخصیتی از جمله ویژگی‌های برجسته شهید آیت‌الله سید حسن مدرس است که از این رهگذر می‌توان او را - در اندیشه و عمل- الگوی یک نماینده تمام‌عیار و رجل دینی و سیاسی دانست.
نیروی دریائی ارتش جمهوری اسلامی ایران، همگام با انقلاب اسلامی و بعد از پیروزی انقلاب، نقش ویژه‌ای در تاریخ ایران ایفا کرد. در روزهای منتهی به پیروزی انقلاب، نیروی دریایی دوشادوش ملت ایران با تقدیم شهدا، در پیروزی انقلاب سهیم شد. شهیدان یوسف میرزائی، ابوالفضل شمالی و مهران نخجوان‌پور طالبی، سه نفر از دانشجویان دانشگاه افسری بودند که در حمایت از انقلاب اسلامی و در راستای مقابله با رژیم پهلوی به درجه شهادت نائل آمدند. بعد از پیروزی انقلاب نیز، نیروی دریایی در خرداد 1358 در برابر تجزیه‌طلبان به مقابله برخاست و اندکی بعد نیز با جانفشانی، در مقابله با دشمن متجاوز نقش‌آفرینی کرد که تصرف سكوهاي البكر و العميه و انهدام نيروي دريايي دشمن در عمليات مرواريد، رشادت‌های دلاوران نیروی دریایی در دوران محاصره آبادان، شرکت در عملیات‌های مشترک نیروی زمینی، اسکورت ناوگان تجاری و گشت و شناسایی و برقراری سیادت دریائی گوشه‌ای از این رشادت‌ها بود.
روزنامه جمهوری اسلامی در گزارشی درباره جنایت منافقین در خیابان ولیعصر تهران نوشت: در ساعت 45/16 دقیقه عصر دیروز (6 آذر) یک بمب بسیار قوی در در داخل یک ماشین جیب بلیزر جاسازی و در کوچه پزشک مابین پمپ‌بنزین خیابان ولی‌عصر و فروشگاه قدس پارک شده بود منفجر شد.
"وحدت" کلیدواژه‌ای است که همواره بزرگان اهل سنت و شیعه بر آن تاکید می‌کنند. با نگاهی بر اندیشه و آرای امام خمینی، رهبر کبیر انقلاب اسلامی نیز در می‌یابیم که این مهم در اندیشه و عمل ایشان – چه قبل از پیروزی انقلاب اسلامی و چه پس از آن- نمود بارزی داشته است. با آغاز نهضت اسلامی، امام خمینی به عنوان رهبر نهضت، تاکید ویژه‌ای بر حفظ وحدت شیعه و سنی داشتند و این موضوع مبنایی اندیشه‌ای داشت. این راهبرد چه قبل از پیروزی انقلاب اسلامی و چه پس از آن، باعث نزدیکی و پیوند و اتحاد شیعه و سنی شد به طوری که در دوران طاغوت ، شیعیان و اهل سنت بارها در یک صف متحد، به مبارزه با رژیم پهلوی پرداختند. این اتحاد و وحدت شیعه و سنی در مبارزه با رژیم پهلوی در حالی شکل گرفت که رژیم به شدت درصدد ایجاد تفرقه بود و در موارد متعددی نیز موفق به این کار شد. اما با روشنگری‌های امام خمینی و آگاهی مردم، توطئه‌های رژیم پهلوی نتیجه‌ای جز شکست نداشت.