مرکز اسناد انقلاب اسلامی

تشکیل "شورای انقلاب اسلامی" را می‌بایست نخستین گام در جهت نهاد سازی و سازماندهی نظام جمهوری اسلامی ایران دانست. که عملاً 18 ماه زمام امور کشور را برعهده داشت و در این مدت بیش از یک هزار مصوّبه از خود به جای گذاشت. عمده‌ فعالیت‌های شورای انقلاب را می‌توان در دو بخشِ قبل و پس از پیروزی انقلاب تقسیم‌بندی نمود.
با انتشار مقاله توهین‌آمیز روزنامه اطلاعات نسبت به امام خمینی در 17 دی‌ماه 1356، مردم قم در قیامی سراسری علیه رژیم پهلوی دست به راهپیمایی زدند. سفارت امریکا این قیام را «پرقدرت‌ترین جنبش [مذهبوین] در مقابل دولت از سال 1963م/1342ش.» تا آن روز خواند و درباره عواقب و پیامدهای آن هشدار داد. متعاقب این قیام رژیم سعی کرد برای بی‌اهمیت جلوه دادن آن کارکنان را مجبور به راه‌اندازی تظاهرات به نفع خود کند که بنابر اسناد سفارت امریکا این اقدام نتوانست «طبقه متوسط ایرانی را با این شعار که: تظاهرات مذهبی قم تلاش نومیدانه مرتجعین بوده است، به طرف خود جلب کرده و آنها را به نفع خود بسیج نماید.»
از انجمن حجتیه تا نهضت آزادی
آیت‌الله هاشمی در سال‌های دهه‌ی 1360 كه تقابل با «نهضت آزادی» شدت داشت، از سیاست مدارای با آنها سخن می‌گفت. استدلال هاشمی این بود كه «نهضت آزادی سازمانی است كه در دوران مبارزه خدمت كرده و اكثر مسئولان آن به زندان افتاده‌اند. آنها در دانشگاه‌ها و محیط‌های روشنفكری كار كرده‌اند و نقش مؤثری هم داشته‌اند. نباید خدمت‌های این گروه را در دوره‌ای كه تلاش می‌كردند بین مردم و قشر روشنفكر تفاهم برقرار كنند نادیده گرفت. قشر روشنفكری كه از اسلام بریده بود.» با وجود این، هاشمی با مشاركت اعضای این گروه در امور حكومتی و كشورداری موافق نبود و اعتقاد داشت «اینها به خاطر تربیتی كه در گذشته داشته‌اند و فكرشان در معیارهای خاصی نسبت به وضع حاكم رشد كرده، نمی‌توانند امروزه متناسب با نیازهای انقلاب قدم بردارند.»
تطهیرناشدنی
یکی از اقشار آسیب‌پذیر در رژیم پهلوی زنان بودند، به طوری که از اسناد و منابع تاریخی برمی‌آید، این قشر همواره قربانیان سیاست‌های رژیم پهلوی بودند؛ به عنوان نمونه صاحب‌نظران معتقدند ارمغان کشف حجاب رضاخانی برای زنان ایرانی چیزی جز اسارت و زندان و مرگ نداشت. همچنین استفاده تبلیغاتی زنان در سینما، تلویزیون، مجلات و ... از دیگر اقداماتی بود که به شدت هویت زنان را خدشه‌دار کرد. استفاده رژیم از زنان برای پیش‌برد اهداف سیاسی از دیگر اقدامات رژیم برای تقابل با هویت زنان به شمار می‌رود. علاوه بر این تعداد زیاد بی‌سوادان در میان این اقشر نسبت به جمعیت از دیگر مواردی است که این قشر را در رژیم پهلوی به شدت آسیب‌پذیر کرده بود.
آیت‌الله محمدتقی مصباح یزدی از همراهان نهضت اسلامی با شروع قیام امام خمینی به صف مبارزین پیوست و در همان آغاز با محکوم نمودن لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی بر همراهی‌ با امام‌ خمینی تأکید کرد‌. تبلیغ مرجعیت امام در نخستین سال‌های نهضت، شرکت در جلسات سریِ روحانیون مبارز، عضویت در حلقه انقلابی موسوم به «گروه یازده ‌نفره»، چاپ و توزیع اعلامیه‌ بر ضد رژیم پهلوی، ارتباط با انقلابیون و ... از دیگر فعالیت‌های مبارزاتی وی به حساب می‌آید. پس از پیروزی انقلاب اسلامی در تأسیس دفتر همکاری حوزه و دانشگاه و در جهت تحول و بازسازی نظام حوزه نقش فعالی ایفا کرد. او بنیاد علمی پژوهشی باقرالعلوم و سپس موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی را در قم پایه‌گذاری کرد. علاوه بر این آثار متعددی درباره علوم اسلامی از جمله تفسیر، فلسفه و معارف اسلامی از وی به جا مانده است.
بررسی وقایع بعد از انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری نشان از این دارد، که جریان اصلاحات به دنبال تحولاتی رادیکال‌تر و حتی انقلابی‌ ‌بود که در نهایت براندازی نظام جمهوری اسلامی و اصل ولایت فقیه را پیگیری می‌کرد. این جریان برای رسیدن به اهداف خود با طرحی از پیش تهیه شده سعی کرد با به راه انداختن انقلاب رنگی به هدف خود دست یابد که در نهایت با خشم میلیونی و تاریخی مردم با شکست مواجهه شدند. هرچند در وقایع بعد از انتخابات دهمین دوره ریاست‌جمهوری سران قدرتمندترین کشورهای جهان در کنار براندازان با همه امکانات علیه نظام جمهوری اسلامی بسیج شده بودند؛ اما رفتارشناسی جریان اصلاحات به عنوان تکه‌ای از این پازل نیاز به بررسی و واکاوی دارد.
امیر سرتیپ‌ دوم ستاد سعید پورداراب از فرماندهان ارتش در دوران دفاع مقدس بود که علاوه بر کارنامه درخشان نظامی و مبارزاتی، در طول حیات خود از طریق مرکز پژوهش‌های دفاع مقدس نزاجا در همکاری با مرکز اسناد انقلاب اسلامی آثار درخوری را در حوزه دفاع مقدس به رشته تحریر درآورد.
گزارشگران ساواک، علی اکبر پرورش را «یکی از افراطیون مذهبی» می‌خواندند که «در سخنرانی‌های متعدد خود بارها مطالب خلاف مصالح مملکتی عنوان کرده است.» به تعبیر این گزارش‌ها پرورش «از طرفداران [امام] خمینی است که در کلیه سخنرانی‌های خود در واحدهای آموزشی شدیدا از وی یاد می‌کند». او همچنین در سخنرانی‌های خود در دروان پهلوی، اوضاع کشور را با زمان معاویه و یزید مقایسه می‌کرد و «شدیدا علیه رژیم مشروطه» مطالبی بیان می‌نمود.
از دیدگاه آیت‌الله هاشمی شاهرودی احقاق حقوق مردم یکی از مهم‌ترین وظایف دستگاه‌ قضا است. وی معتقد است: «تشریفات قضایى و ساختار آیین دادرسى، می بایست به گونه‌‌اى باشد كه با سرعت و سهولت احقاق حق شود»، از دیگر مبانی نظری آیت‌الله شاهرودی در بحث قضاء می‌توان به مبارزه با فساد اشاره کرد. برنامه‌ریزی برای پیشگیری از جرم و جنایت، استقلال قضائی، ارتقاء کیفیت کادر قضائی و حقوقی در سطح کشور، رعایت اخلاق قضائی از دیگر وی در بحث قضاء به حساب می‌آید. در کنار کارنامه نظری، فعالیت‌های عملی آیت‌الله هاشمی شاهرودی در منصب قضاء، نشان از نقش وی در توسعه کمی و کیفی سیستم قضائی کشور دارد.
آیت‌الله حائری شیرازی ولایت را به «ولایت الله» و «ولایت طاغوت» قابل تقسیم می‌داند. از نظر وی «ولایت فقیه، ولایت ائمه، ولایت پیغمبر و ولایت خدا، مجموعه این موارد» یک ولایت می‌شوند؛ از این‌رو معتقد است در نظام اسلامی كار و عمل حول محور ولایت معنا می‌یابد. وی ولایت فقیه را استمرار ولایت «الله» می‌داند و معتقد است: «حضرت آیت‌الله خامنه‌ای ولایت خویش را از راه تبعیت از خد‌‌ا و رسول اکرم به‌د‌‌ست آورد‌‌ه و د‌‌ر همین مسیر مورد‌‌ استفاد‌‌ه قرار د‌‌اد‌‌ه است». در سوی دیگر وی از ولایت طاغوت نام می‌برد و اعتقاد دارد: اگرانسان از ولایت خدا خالی شد، در ولایت شیطان قرار می‌گیرد.